Suudi Arabistan üretici firmaları arasında yer alan Intra Defense Technologies (IDT) ve Advanced Electronics Company (AEC), drone üreticisi Vestel’in lisansı altında bulunan Karayel-SU drone’unu üretecek. Üretilen drone’un elektroniği AEC sağlarken, Vestel’in anahtar bileşenleri sağlaması bekleniyor. Açıklama, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, Türk silahlı insansız hava araçlarına Suudi Arabistan’dan talep olduğuna yönelik bilgiler ile yapıldı.

İki ülke arasındaki anlaşmanın, 2017 yılında Dubai Air Show’da yapıldığı; Suudi Arabistan Hükümeti’nin Türkiye’den drone satın almaya ve doğrudan Vestel ile drone üretme isteğine dayandığı belirtiliyor.

Savunma Analisti Anıl Şahin, ortak üretim anlaşmasının 40 adet Vestel Karayel Drone için olduğunu ve üretilen drone’ların yan tarafında Türk bayrağı yerine Suudi Arabistan bayrağının yer alacağını belirtti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suudi Arabistan ile çalışma konusundaki olumsuz görüşünü dile getirmesine rağmen anlaşma devam edecek gibi görünüyor.

Vestel Karayel, Türk Silahlı Kuvvetleri için geliştirilmiş bir gözetleme, keşif ve silahlı drone’dur. Drone, 2013 yılında tanıtıldı ve ilk uçuş bir sonraki yıl 30 Nisan’da gerçekleştirildi. Vestel daha sonra Suudi Silahlı Kuvvetleri ile 46 adet Karayel drone ihraç etmek için bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşma önümüzdeki beş yılda gerçekleşecek şekilde planlandı.

Drone, sekiz saat boyunca maksimum 630 kg (1388 lbs) ağırlığı taşıyabilen 97 beygir gücüne sahip bir motor kullanıyor. Mühimmat olmadan 20 saatten çok daha uzun süre uçabiliyor. Drone’un, 18.000 feet’te çalıştığını ve maksimum 80 knot hıza sahip olduğunu da belirtelim.

Bugüne kadar operasyonlarda aktif olarak yaklaşık 60 drone kullanıldığı tahmin ediliyor ve bu drone’ların yalnızca üçünün düşürüldüğü bildirildi. İlki 2019’da Husi savaşçılarının Suudi uçakları Yemen üzerinden vurduklarını duyurmasıyla gerçekleşti. Diğer ikisi de Husi savaşçıları tarafından bu yılın başlarında vuruldu.

Serdar Yavuz KÜÇÜKBERBER

Birçoğumuz casusluk filmlerini severek izliyoruz. O izlediğimiz filmlerde gördüğümüz kadarıyla, iyi bir casus olmanın yolu, güçlü ekipmanlara sahip olmaktan geçiyor. Filmlerde kullanılan ve eskiden üretilmesi veya kullanılması bize imkânsız gibi gözüken casusluk ekipmanların çoğu çoktan üretildi veya üretilmeye devam ediyor. Son zamanlarda ortaya çıkan ‘casusluk ekipmanı’ ise böcek benzeri drone’lar.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ve diğer üniversitelerden oluşan bir araştırma grubu, tıpkı bir böcek uçabilen ve herhangi bir yüzeye çarpsa bile havada kalabilen drone üretmeyi başardı. Üretilen drone, çoğu ticari drone tarafından kullanılan bir motor yerine, kanatlarını çırpmak için küçük bir kauçuk aktüatör kullanıyor ve boyut olarak diğer drone’lara nazaran oldukça küçük. Üretilen bu drone projesine MIT’de Yardımcı Doçent olarak görev yapan Kevin Yufeng Chen başkanlık ediyor.

Projeyi tanımlayan en iyi açıklama MIT’nin kendisinden geliyor:

‘Bu güne kadar bir kere bile sivrisineği yüzünüzden uzaklaştırmak için herhangi bir çaba gösterdiyseniz, böceklerin uçarken dikkat çekici derecede akrobatik ve dirençli olabileceğini bilirsiniz.’’

MIT’nin açıklamasında da belirttiği gibi, böcek ve sivrisineklerin sahip olduğu bu esneklik, onlara yaralanmadan hatta ölmeden çevremizde gezinme fırsatı sağlıyor. İşte bu durum, Chen’i doğadan ilham alan yeni insansız hava aracını üretmeye sevk etti.

Chen açıklamasında günümüzdeki insansız hava araçlarının büyük bir çoğunluğunun oldukça büyük boyutlarda olduğunu ve uygulamalarının çoğunun açık havada uçmayı içerdiğini belirtiyor. Chen, bu projeye başlarken kafasında şu soruya yanıt aradığını söylüyor: ‘Çok karmaşık veya dağınık alanlarda hareket edebilen böcek ölçekli robotlar üretilebilir mi?’

Drone Nasıl Kanat Çırpabiliyor?

Drone, üzerine bir voltaj uygulandığında tepki veren, karbon nanotüp katmanıyla kaplanmış kauçuk bir aktüatör kullanıyor. Voltaja verilen bu tepki ile plastik aktüatör sıkışıyor ardından tekrar eski haline dönüyor. Bu olayın tekrarlanmasıyla birlikte, drone tıpkı bir böcek gibi kanat çırpmaya başlıyor. Yapılan ölçümlere göre Chen tarafından oluşturulan bu aktüatörler saniyede yaklaşık 500 kez kanat çırpmaya olanak sağlıyor.

Üretilen bu tip drone’ların hala geliştirme aşamasında olduğunu belirtmemiz gerek. Modeller uygulamalar ve testlerle kendini tanıtsa da Chen tarafından düzeltilmesi gereken birtakım ayarlamalar olduğu belirtiliyor. Chen’e göre bu modeller gelecekte büyüklüğü ve işlevi sayesinde çiçeklerin tozlaşmasında yardımcı olabilir. Hatta tıpkı casus filmlerinde gördüğümüz gibi son derece dar alanlarda iç mekân incelemeleri ve dinlemeleri de yapabilir.

Serdar Yavuz Küçükberber

İnsansız hava aracı ve drone teknolojisi, günümüzde önemli bir noktaya gelmiş durumda. Gelecekte çok daha farklı noktalara da ulaşacak gibi görünüyor. Gelişen bu teknolojinin sağladığı faydaların yanı sıra, en büyük olumsuz özelliklerinden biri yarattığı gürültü kirliliği.

Drone uçurulan bir ortamda bulunan hiç kimse, ortaya çıkan rahatsız edici ‘zırıltı’ sesinden pek hoşlanmaz. Küçük drone’lar (20 kilogram ve altı) geleneksel sivil uçaklardan yaklaşık 40 desibel daha sessiz olmalarına rağmen, yüksek ve tiz bir ses çıkarırlar.  NASA tarafından yapılan bir çalışmada, insanların drone’ların sesini, kara araçları tarafından üretilen sesten daha rahatsız edici bulduğu tespit edildi. Akustik mühendisi Profesör Antonio J Torija Martinez’in yaptığı bir başka araştırma da yine insanların, kara araçlarının oluşturduğu gürültü kirliliğini, drone’ların yarattığı gürültü kirliliğine tercih edebileceklerini ortaya koyuyor.

Peki insanlar, uçaklardan daha düşük seviyede ses çıkaran drone’ların sesinden neden rahatsız oluyor?

Bu sorunun cevabı aslında basit. Drone’ların uçak gürültüsüne maruz kalmayan alanlar üzerinde ve uçaklara göre nispeten düşük irtifalarda uçması. Bu durum nedeniyle drone sesine maruz kalan insanlarda, bir gerilim hissiyatı oluşturması olası. Gürültü sorunları uygun bir şekilde ele alınmazsa, drone’ların daha geniş bir şekilde benimsenmesi ve ticarileştirilmesi süreçlerini rayından çıkarabilir ve getirebileceği önemli toplumsal faydalar riske girebilir.

Günümüzde drone’ların, arama kurtarma ve tıbbi teslimat gibi farklı uygulamalarda kullanıldığını biliyoruz. Şu anda farklı uçak üreticileri tarafından birkaç “kentsel hava hareketliliği” aracı veya “uçan taksiler” geliştiriliyor. Hem drone’lar hem de uçan taksiler, geleneksel sivil uçaklardan farklı sesler çıkaracak ve gürültü ile ilgili benzer sorunları paylaşacak.

İlgili Haber | Drone ile Uçak Düşer mi?

Antonio J Torija Martinez, araştırmasında iki soruya cevap aradı: İnsanlar, alışılmadık gürültü imzalarına sahip bu yeni araçlara, daha geniş bir kullanım alanına kavuştuklarında nasıl tepki verecekler? İnsanların sağlığını ve yaşam kalitesini korumak için bu yeni uçan araçların tasarımı nasıl geliştirilebilir?

İlk soruyu cevaplamak için, bir drone operasyonunun, şehirlerdeki bir dizi tipik ses ortamının algılanmasını nasıl etkileyebileceği araştırıldı. Yasalar gereği drone’lar insanlara 50 metreden daha yakın bir mesafede uçamadığı için, çeşitli kentsel alanlarda, havada asılı duran bir drone ile oldukça gerçekçi senaryolar üretmek için sanal gerçeklik teknikleri kullanıldı.

Bu çalışma ile küçük quadrocopter’in (4 pervaneli drone) havada süzülmesinden kaynaklanan gürültünün, ses ortamının algılanmasını önemli ölçüde etkilediği tespit edildi. Özellikle karayolu trafiğinin düşük olduğu yerlerde, drone havada süzülürken gürültünün rahatsız edicilik seviyesinde önemli bir artış olduğu bulundu. Bununla beraber karayolu trafiğinden kaynaklanan gürültünün drone sesini daha az fark edilebilir hale getirebileceği öne sürüldü. Bu nedenle, drone’ların yoğun trafiğe ve araç gürültüsüne sahip yollarda çalıştırılması, topluluk üzerinde oluşturduğu rahatsızlık etkisinin artışını hafifletebilir.

Çalışmalarını hala devam ettiren Martinez, şu anda insanların drone seslerine verdiği tepkileri daha iyi anlamaya, tahmin etmeye ve ürettikleri seslerin düzenlemesini daha da geliştirmek için anlamlı kanıtlar toplamaya çalıştığını söylüyor.

ALGILAYA DAYALI MÜHENDİSLİK

İnsan tepkilerini tasarım sürecine entegre ederek, en istenmeyen sesler, araç geliştirmenin ilk aşamalarında önlenebilir. Bu, doğrudan öznel testlerle (insan katılımcılar bir dizi drone gürültü örneğini değerlendirip geri bildirimde bulunur) veya otomotiv endüstrisinde yaygın olarak benimsenen psiko-akustik ölçümlerin kullanılmasıyla yapılabilir. Bu ölçümler, farklı ses özelliklerinin (perde, zamansal varyasyonlar, tonlar) nasıl algılandığına dair doğru bir temsil sağlar. Elde edilen bu bilgilerin, dronların tasarım süreçlerinde kullanılması ile sorunların çözümüne ulaşılabilir.

Örneğin, drone’ların daha az rahatsız edici ses çıkarması için, rotorların konumunu optimize etmek üzerinde tartışılan en önemli konulardan biri. İnsansız hava araçlarının tasarımı ve operasyonu konusunda bilgilenmek için, sanal gerçeklik teknikleri ve psiko-akustik yöntemlerin kombinasyonu, uçak gürültü değerlendirmesi için geleneksel yaklaşımın ötesine geçerek, daha sonraki aşamalarda maliyetli ve verimsiz geçici düzeltmelerden kaçınılmasına neden olabilir. Ancak daha da önemlisi, drone üreticileri bu stratejileri tasarımlarına dahil ederlerse, yalnızca verimli değil, aynı zamanda biraz daha az rahatsız edici makineler de üretmemeleri için ortada hiç bir neden kalmaz.

Serdar Yavuz KÜÇÜKBERBER