Havacılık endüstrisinde çoğu havayolu uçak içi gümrüksüz satış (Duty Free) hizmetine veda ederken, İspanya’nın bayrak taşıyıcı havayolu Iberia, bu trende karşı çıkarak, uzun menzilli uçuşlarında Duty Free alışverişini yeniden başlattı. Bu karar, yolcular için nostaljik bir deneyimi geri getirirken, havayolunun ek gelir arayışının da bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Madrid merkezli Iberia, uzun menzilli uçuşlarında yolcuların koltuk ceplerinde yeniden Duty Free kataloğunu bulabilecekleri ve alışveriş yapabilecekleri uygulamayı başlattı. Yolcular artık klasik Duty Free ürünleri arasında parfümler, güneş gözlükleri veya seyahat aksesuarları gibi ürünleri satın alma şansına sahip olacak. Bu uygulama, geçmişte uçuş deneyiminin ayrılmaz bir parçası olan ancak yıllar içinde birçok havayolu tarafından terk edilen bir geleneğin canlanması anlamına geliyor.
Duty Free Satışlarının Yükselişi ve Düşüşü
1980’li ve 1990’lı yıllarda uluslararası bir uçağa binip de Duty Free kataloğuna rastlamamak neredeyse imkânsızdı. Ancak zamanla bu hizmet, havayolları için bir gelir kaynağından çok bir maliyet kalemine dönüştü. ABD merkezli havayolları bu alandaki dönüşümün öncüsü oldu. United Airlines 2015’te Duty Free satışlarına son verirken, kısa sürede American Airlines ve Delta Air Lines da benzer adımlar attı.
Avrupa’daki taşıyıcılar, COVID-19 pandemisine kadar Duty Free hizmetine sadık kaldı. Pandemi döneminde yolcu-kabin ekibi temasını azaltmak için hizmet askıya alındı ve bir daha geri dönmedi. Havayolları, elde edilen gelirin operasyonel zorluklara değmediğine karar verdi.
Uçak İçi Alan Savaşları
Duty Free hizmetinin kaldırılmasında bir diğer etken ise uçak içi alan yetersizliği. Havayolları, daha fazla koltuk yerleştirebilmek adına galley (mutfak) alanlarını küçültüyor. Bu da Duty Free arabalarının yer bulmasını zorlaştırıyor. Örneğin Lufthansa, bu sebeple yakın zamanda uçuşlarında Duty Free hizmetini tamamen sonlandırdı.
Duty Free Hizmeti Sunmaya Devam Eden Havayolları
Iberia’nın yanı sıra, aynı grup bünyesinde yer alan British Airways de Duty Free satışlarını belirli rotalarda (Londra Heathrow – Toronto ve Maldivler) sürdürüyor. Ayrıca diğer uluslararası rotalarda ön sipariş ile Duty Free alışverişi yapılabiliyor.
Düşük maliyetli havayolları EasyJet ve Ryanair, uçak içi alışverişi hâlâ önemli bir yan gelir kalemi olarak görüyor. Ancak KLM, SAS, Finnair gibi bazı Avrupalı havayolları bu hizmetten tamamen vazgeçmiş durumda.
Uluslararası ölçekte ise tablo karışık. Emirates, pandemi döneminde bile uçak içi alışverişi daha da güçlendirirken, bölgesel rakibi Qatar Airways, 2019’da yüksek envanter maliyeti nedeniyle bu hizmeti sonlandırdı.
Türk Hava Yolları ise uçaklarında Duty Free Hizmeti alınmasına ilişkin Setur Servis Turistik AŞ ile olan sözleşmesini 31 Mart 2009 itibariyle karşılıklı olarak fesih ederek; bundan böyle uçaklarda Duty Free Hizmeti verilmemesi kararı almıştı.
Pegasus Havayolları ise uçak içi Duty Free alışveriş hizmetini, 1 Ocak 2018 tarihinden itibaren önce geçici olarak, daha sonra da temelli durdurduğunu duyurdu.
