Portekiz, 15. yüzyılda coğrafi keşiflere yön verdiği gibi, şimdi de uzay çağında benzer bir rol üstlenmeye hazırlanıyor. Bu kez hedef, Atlantik Okyanusu’nun ortasında yer alan Azor Adaları’nı Avrupa’nın yeni uzay kapısına dönüştürmek.
Ağustos 2025’te, Atlantic Spaceport Consortium (ASC) adlı konsorsiyum, Portekiz’de bir ilk olarak beş yıllık fırlatma izni aldı. Bu lisans, Azorlar’daki Santa Maria Adası’nda roket fırlatma merkezi kurma yetkisi veriyor. Santa Maria, dokuz adadan oluşan Azor takımadasının en güneyinde yer alıyor.
Konsorsiyum, Portekizli iki özel şirketin ortak girişimi:
- OPTIMAL Structural Solutions – metal ve kompozit yapılar tasarlıyor,
- Ilex Space – ticari uzay projelerinde uzmanlaşıyor.
Portekiz Uzay Ajansı’nın onayıyla, bu firmalar Azorlar Uzay Üssü’nü ticari kullanıma açmayı planlıyor. Bu proje, Portekiz’in hızla büyüyen küresel uzay ekonomisinde aktif ve etkili bir rol alma stratejisinin temel unsurlarından biri.
Azorlar, Avrupa İçin Stratejik Bir Fırlatma Noktası
Portekiz Uzay Ajansı Direktörü Ricardo Conde, AeroTime’a verdiği röportajda, Azorlar’da uzay üssü kurulmasının 2018’de hazırlanan ulusal uzay stratejisinin parçası olduğunu belirtti. Ancak yavaş ilerleyen bürokratik süreçler nedeniyle projenin hayata geçmesi zaman aldı.
Santa Maria Adası, uzun süredir uzay çalışmaları için uygun bir nokta olarak görülüyor. Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) bir takip istasyonuna ev sahipliği yapan ada, aynı zamanda ESA’nın geliştirdiği Space Rider adlı yeniden kullanılabilir uzay aracı için planlanan geri dönüş noktası.
Konum Avantajı: Azorlar’a Karşı Avrupa’daki Diğer Uzay Üsleri
Atlantic Spaceport Consortium Genel Müdürü Bruno Carvalho, Azorlar’ın neden seçildiğini şu şekilde açıklıyor:
“Santa Maria hem Avrupa Birliği topraklarında hem de Atlantik ortasında yer alıyor. Bu konum, uydular için ideal yörüngelere olanak tanıyor. Aynı zamanda yoğun hava ve deniz trafiği bölgelerinin dışında kalıyor.”
Bu avantajlar, Norveç’teki Andoya Uzay Üssü, İskoçya ve İngiltere’deki planlanan üsler ve Almanya’nın Kuzey Denizi kıyısındaki projeler ile karşılaştırıldığında Azorlar’ı öne çıkarıyor.
En büyük rakiplerden biri, henüz plan aşamasında olan İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki El Hierro Uzay Üssüolabilir.
Bununla birlikte, İspanyol uzay girişimi PLD Space, daha büyük roketler için ESA’nın Fransız Guyanası’ndaki Kourou Uzay Üssü’nü tercih etti. Carvalho, bu ayrımı şu sözlerle vurguluyor:
“Kourou büyük roketlere odaklanırken, biz 500 kg – 1.200 kg arası yük taşıyan küçük roketler için fırlatma hizmeti sunacağız. Bu roketler, teknoloji testleri ve alçak dünya yörüngesi (LEO) görevlerinde kullanılacak.”
Santa Maria ayrıca 3.048 metrelik pistiyle geniş gövdeli uçakları ağırlayabiliyor ve küçük bir limana sahip olması sayesinde fırlatma lojistiğinde kolaylık sağlıyor.
İlk Denemeler Başarıyla Gerçekleştirildi
Ekim 2024’te, Santa Maria Adası’ndan 7.000 metre yüksekliğe çıkan deneysel atmosfer roketleri başarıyla fırlatıldı. Bu fırlatmalar, hava ve deniz sahası koordinasyonu dışında uzay hukuku kapsamında düzenlenmedi, ancak lojistik testleri açısından büyük önem taşıdı.
2026’da İlk Ticari Fırlatma Hedefleniyor
Carvalho’ya göre, ASC şu anda dört farklı roket üreticisiyle iş birliği yürütüyor. Temmuz 2025’te, Polonya merkezli SpaceForest ile yapılan anlaşma kapsamında, şirketin PERUN adlı suborbital roketi Azorlar’dan fırlatılacak.
“İlk suborbital fırlatma için hedefimiz Mayıs 2026. Fırlatma operatörüyle sözleşme imzalandı. Şimdi sırada lisans onayı var. Yetkili kurumlar bu onayı 90 gün içinde vermeli,” diyen Carvalho, programın zamanında ilerlediğini ifade etti.
Azorlar Uzay Üssü’nde yılda 12 ila 14 fırlatma hedefleniyor. İki fırlatma rampasıyla birlikte bu sayı yılda 20’ye kadar çıkabilir. Ancak kış aylarında hava koşulları nedeniyle takvim esnek tutulacak.
Sonuç
Portekiz, Azorlar’daki Santa Maria Adası ile Avrupa’nın küçük roketler için öncelikli fırlatma noktası olma yolunda ilerliyor. Stratejik konumu, altyapısı ve Avrupa Birliği içinde yer alması sayesinde Azorlar, uzay yarışında öne çıkmaya hazırlanıyor. İlk ticari fırlatmanın 2026’da gerçekleşmesi bekleniyor ve bu durum Portekiz’i Avrupa’nın yeni uzay kapısı haline getirebilir.
