Avrupalı imalatçı Airbus, üretim aşamasındaki bir A330’da yatay stabilize yapısı içinde unutulmuş bir alet bulunmasının ardından, belirli A330neo’ların planlı bakım sırasında ek kontrolden geçirilmesini istedi. Kontroller, 2021 ile Temmuz 2026 arasında üretilen belirli uçakları kapsıyor. Airbus bulguyu “izole” olarak nitelendirirken, EASA’nın mevcut değerlendirmesine göre konu acil bir uçuş emniyeti riski oluşturmuyor.
Airbus, üretim hattında tespit edilen sıra dışı bir kalite probleminin ardından önlemi hizmetteki bazı A330neo’lara genişletiyor. Bloomberg’in haberine göre Avrupalı üretici, belirli havayollarıyla temasa geçerek filolarındaki bazı A330neo’ların planlı bakım sırasında ilave kontrolden geçirilmesini istedi. Kontrollerde özellikle uçağın yatay stabilize bölümünde üretim sırasında unutulmuş olabilecek alet veya başka yabancı cisimlerin bulunup bulunmadığı araştırılacak.
Tedbir, geçtiğimiz yaz A330neo teslimatlarını ciddi biçimde yavaşlatan kalite sorununun devamı niteliğinde. Ancak şu ana kadar kamuoyuna açıklanan bilgiler, hizmetteki uçaklarda aynı problemin tespit edildiğini göstermiyor. Airbus’ın amacı, üretimdeki tek bir uçakta ortaya çıkan bulgunun başka uçaklarda tekrarlanmadığını doğrulamak.
Bir alet yatay stabilize yapısının içinde bulundu
Sorun ilk olarak 2026 yazında, henüz müşteriye teslim edilmemiş bir A330 üzerinde yapılan kontroller sırasında ortaya çıktı. Reuters’ın Eylül ayında bildirdiğine göre uçağın horizontal tail plane (HTP) olarak adlandırılan yatay stabilize yapısının içerisinde bir alet bulundu. Airbus o dönemde bir A330’un yatay stabilize bölümünde “izole bir kalite problemi” tespit edildiğini doğruladı.
Yatay stabilize, uçağın kuyruk bölümündeki temel aerodinamik yapılardan biri. Uçağın boylamsal dengesi ve pitch eksenindeki kontrolü açısından kritik görev üstleniyor. Bir üretim veya bakım aletinin uçak yapısı içerisinde unutulması havacılıkta Foreign Object Debris/Damage (FOD) kapsamında değerlendirilebilecek ciddi bir kalite kontrol konusu. Yabancı cismin bulunduğu yer ve hareket edip edememesi gibi faktörlere bağlı olarak kablolara, mekanik sistemlere veya yapısal parçalara zarar verme potansiyeli bulunabiliyor. Ancak bu olay özelinde böyle bir hasarın hizmetteki uçaklarda meydana geldiğine ilişkin açıklanmış bir bulgu bulunmuyor.
Üretimdeki bütün A330’lar kontrol edildi
İlk bulgunun ardından Airbus üretim sistemindeki A330’ların yatay stabilize bölümlerini incelemeye başladı. Şirket, problemin temel nedenini belirlediğini ve kontrollerini güçlendirdiğini açıkladı. Üretimde bulunan uçakların kontrol edilmesi ise teslimat temposunu yaz aylarında önemli ölçüde etkiledi.
A330neo teslimatları haziran ve temmuz aylarında tamamen durdu. Airbus bu iki ay boyunca müşterilerine A330neo teslim etmedi. Ağustosta teslimatlar yeniden başladı ve ilk uçaklardan biri Tayvanlı Starlux Airlines’a verildi. Reuters’ın Eylül başındaki haberinde Airbus, temel nedenin belirlendiğini ve A330 teslimatlarının yeniden başladığını açıklamıştı. Teslimat rakamlarındaki keskin düşüş, problemin mutlaka çok sayıda uçakta bulunduğu anlamına gelmiyor. Gecikmenin önemli bölümü, üretimdeki uçakların tedbir amacıyla tek tek kontrolden geçirilmesinden kaynaklandı.
Şimdi hizmetteki belirli A330neo’lara bakılacak
Airbus’ın son adımı üretim hattının dışına çıkıyor. Bloomberg’e göre şirket, 2021 ile Temmuz 2026 arasında üretilmiş belirli sayıdaki A330neo’yu ilave kontroller için tanımladı. Etkilenen uçakların kesin sayısı kamuoyuna açıklanmadı. Airbus, havayollarından uçakları derhal hizmetten çekmelerini istemiyor. Bunun yerine kontrollerin mevcut planlı bakım faaliyetleri sırasında yapılması talep ediliyor.
Şirket Bloomberg’e yaptığı açıklamada, üretimdeki bir uçakta izole bir bulguya rastlanmasının ardından hizmetteki uçaklarda benzer bir durum bulunmadığından emin ol
mak istediklerini belirtti ve kalite ile emniyet konusunda taviz vermediklerini vurguladı. Bu ayrıntı problemin mevcut aşamadaki seviyesini anlamak açısından önemli. Ortada tüm A330neo filosunu kapsayan bir uçuş yasağı veya derhal yapılması gereken acil kontrol talimatı bulunmuyor. Belirli seri aralığındaki uçakların, normal bakım programlarına eklenen bir işlemle incelenmesi söz konusu.
Kontroller daha sonra zorunlu hale gelebilir
Airbus’ın operatörlerden istediği kontroller şu aşamada üreticinin önleyici tedbiri olarak uygulanıyor. Bloomberg’in aktardığı bilgilere göre Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı EASA, konunun acil bir emniyet problemi oluşturmadığını değerlendirdi. Bununla birlikte mevcut gönüllü/üretici kaynaklı kontrol programının ilerleyen aşamada düzenleyici bir zorunluluğa dönüşmesi bekleniyor.
Habere göre EASA’nın kasım ortasına kadar ilgili uçakların kontrollerinin hangi süre içerisinde tamamlanması gerektiğini belirleyen bir takvim oluşturması bekleniyor. Bu nedenle “EASA A330neo’lar için zorunlu kontrol talimatı yayımladı” demek şu aşamada doğru değil; böyle bir düzenleyici adım henüz beklenen aşamada.
Airbus da operatörlerden kontrolleri planlı bakım sırasında önceden yapmalarını isteyerek olası zorunlu takvimden önce süreci başlatmış durumda.
A321neo’daki kalite sorunuyla karıştırılmamalı
A330neo kontrolleri, Airbus’ın son dönemde karşı karşıya kaldığı başka bir kalite problemiyle aynı döneme denk geliyor. A321neo programında belirli gövde stringerlarında koruyucu yüzey kaplamasına ilişkin farklı bir üretim sapması tespit edildi. Bu konu yüzlerce uçak için kontrol ve düzeltme gerektirirken bazı yeni uçakların teslimatını da geciktirdi. Reuters’ın aktardığı bilgilere göre bu sorun da uçuş emniyetini doğrudan etkileyen bir durum olarak değerlendirilmiyor. Ancak iki olayın teknik olarak birbiriyle bağlantısı bulunmuyor.
A330neo’daki konu yatay stabilize yapısı içerisinde bulunan yabancı cisim/alet ve buna bağlı kontrollerle ilgili. A321neo’daki problem ise bazı gövde stringerlarının yüzey korumasıyla bağlantılı. Bu nedenle Airbus’ın aynı dönemde ortaya çıkan iki ayrı kalite problemini tek bir teknik arıza veya ortak üretim kusuru olarak değerlendirmek doğru olmaz.
A330neo filosu uçmaya devam ediyor
Airbus’ın yeni talebi, belirlenen A330neo’ların uçuşlarının durdurulması anlamına gelmiyor. Operatörlerden kontrolü planlı bakım faaliyetleri sırasında gerçekleştirmelerinin istenmesi ve EASA’nın acil bir emniyet riski görmediğinin bildirilmesi nedeniyle uçaklar normal operasyonlarına devam edebiliyor.
Asıl soru, hizmetteki kontroller sırasında üretimde tespit edilene benzer başka yabancı cisimlerin bulunup bulunmayacağı. Şu ana kadar açıklanan bilgiler üretimdeki ilk bulgunun izole olduğuna işaret ediyor. Airbus’ın hizmetteki belirli uçakları da inceleme kararı ise bu değerlendirmenin daha geniş filoda doğrulanmasını amaçlıyor. EASA’nın önümüzdeki haftalarda atacağı düzenleyici adım, hangi uçakların ne kadar süre içinde kontrol edilmesi gerektiğini daha net hale getirebilir.
