ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu (NTSB), orman yangınlarıyla mücadelede kullanılan ve ABD Orman Servisi tarafından onaylanan bir yangın geciktirici kimyasalın, BAe 146 ve MD-87 tipi yangın söndürme uçaklarında ciddi korozyona neden olduğunu tespit etti. İncelemede kanatların ana taşıyıcı yapıları, uçuş kumanda kabloları, elektrik konnektörleri ve motorlarda hasar belirlendi.
ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu (NTSB), orman yangınlarıyla mücadelede kullanılan bir yangın geciktirici kimyasalın, tek bir yangın sezonu içerisinde iki yangın söndürme uçağında ciddi korozyon hasarına neden olduğunu açıkladı. İncelemeye göre ABD Orman Servisi (USFS) tarafından kullanımına izin verilen Fortress FR-200 adlı ürün, uçakların kanat yapılarında, uçuş kumanda sistemlerinde, elektrik bağlantılarında ve motorlarında hasara yol açtı. NTSB, 17 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı bulgular doğrultusunda, yangın geciktirici kimyasalların onaylanmasında kullanılan test prosedürlerinin değiştirilmesini istedi. Kurul, mevcut testlerin kimyasalların gerçek uçak yapıları üzerindeki etkilerini yeterince değerlendirmediğini belirledi.
Fortress North America tarafından üretilen FR-200, magnezyum klorür bazlı bir yangın geciktirici olarak geliştirildi. Ürün, ABD Orman Servisi’nin onaylı kimyasallar listesinden Aralık 2024’te çıkarıldı. Ancak NTSB, FR-200 ve aynı ürün ailesindeki FR-100’ün kullanım onaylarının kaldırılmasının, bu kimyasalların başlangıçta onay almasına neden olan test eksikliklerini gidermediğine dikkat çekti. Kurul, benzer sorunların tekrarlanmaması için uçak üreticilerinin, işletmecilerin ve korozyon uzmanlarının katılımıyla yeni test yöntemleri geliştirilmesini önerdi.
BAe 146 ve MD-87 Yangın Söndürme Uçaklarında Korozyon Tespit Edildi
NTSB incelemesi, 2023 yangın sezonunda ABD Orman Servisi tarafından yürütülen bir deneme programına katılan iki uçak üzerinde gerçekleştirildi. Bunlardan ilki, Montana merkezli Neptune Aviation Services tarafından işletilen BAe 146-200A tipi yangın söndürme uçağıydı. İkinci uçak ise Oregon merkezli Aero Air tarafından, Erickson Aero Tanker operasyonları kapsamında kullanılan MD-87 tipi yangın söndürme uçağıydı.
Her iki uçak da 2023 yılında yeni onaylanan yangın geciktirici ürünün mevcut kimyasallarla birlikte nasıl kullanılabileceğini değerlendirmek amacıyla yürütülen programa katıldı. Uçaklar sezonun başlangıcında aktif yangın geciktirici tuz olarak magnezyum klorür içeren Fortress FR-200 taşıdı. Sezonun ilerleyen dönemlerinde ise FR-200 ile Perimeter Solutions tarafından üretilen fosfat bazlı Phos-Chek MVP-Fx dönüşümlü olarak kullanılmaya başlandı.
NTSB’nin bulguları, kimyasalların uçak üzerindeki etkilerinin yalnızca yangın geciktirici tanklarla sınırlı kalmadığını gösterdi. Korozyon, uçakların yapısal elemanlarına ve farklı sistemlerine kadar yayıldı. Hasarın gerçek boyutu, yangın sezonunun tamamlanmasının ardından gerçekleştirilen bakım ve kontroller sırasında ortaya çıktı.
MD-87’nin Kanat Ana Taşıyıcı Yapısında Ciddi Hasar Oluştu
İncelemede en dikkat çekici bulgulardan biri, MD-87 uçağının kanat ana taşıyıcı yapısında tespit edilen korozyon oldu. NTSB, kanat sparının takviye elemanı olan spar doubler üzerindeki korozyonun, parçanın kalınlığının yarısından fazlasına nüfuz ettiğini belirledi. Söz konusu eleman, kanadın ana yük taşıma yapısının bir parçasını oluşturuyor. Bu nedenle hasar, yalnızca yüzeysel bir malzeme bozulması olarak değil, yapısal dayanım açısından değerlendirilmesi gereken bir durum olarak ele alındı.

Aero Air, tespit edilen hasarlar nedeniyle uçaktaki 90’dan fazla elektrik konnektörünü ve çeşitli uçuş kumanda kablolarını değiştirmek zorunda kaldı. Ayrıca gövde içerisinde uzunlamasına uzanan yapısal bir elemanın yaklaşık 44 inçlik (112 santimetre) bölümü yenilendi. İnceleme sırasında, deneme programı boyunca çift motorlu MD-87’de farklı zamanlarda kullanılan üç motorda da korozyon tespit edildi.
Korozyonun elektrik bağlantılarında ve uçuş kumanda kablolarında görülmesi, kimyasalın uçak üzerindeki etkilerinin farklı sistemlere yayıldığını ortaya koydu. Elektrik konnektörleri, uçak sistemleri arasında güvenilir elektriksel bağlantı sağlarken uçuş kumanda kabloları kumanda hareketlerinin iletilmesinde kullanılıyor. Bu bileşenlerde meydana gelen korozyon, ilgili sistemlerin güvenilirliğinin değerlendirilmesini ve hasarlı parçaların değiştirilmesini gerektiriyor.
BAe 146’nın Yangın Geciktirici Tankında da Hasar Görüldü
Neptune Aviation Services tarafından işletilen BAe 146-200A uçağında ise yangın geciktirici kimyasalın taşındığı tankın iç yüzeylerinde ciddi korozyon belirlendi. NTSB, deneme programı sırasında farklı yangın geciktirici ürünler arasında geçiş yapılırken tankların yıkanmasının zorunlu tutulmadığını tespit etti. Bu nedenle önceki yüklemeden kalan kimyasal kalıntılarının sonraki ürünle karışmasına izin verilmiş oldu.

Program kapsamında FR-200 ile fosfat bazlı Phos-Chek MVP-Fx’in dönüşümlü olarak kullanılması, kimyasallar arasındaki uyumluluk konusunu incelemenin önemli başlıklarından biri haline getirdi. Daha sonra gerçekleştirilen testler, FR-200’ün tek başına da korozyonu artırabildiğini gösterdi. Ayrıca fosfat bazlı bir yangın geciktiriciyle karıştırılmasının belirli koşullarda korozyonu daha da şiddetlendirebildiği belirlendi.
Yangın sezonunun ardından yapılan bakım çalışmaları sırasında ortaya çıkan hasarlar üzerine ABD Orman Servisi, Mart 2024’te NTSB’yi bilgilendirerek inceleme talep etti. Kurumun başvurusunda, korozyonun bir havacılık kazasına neden olabilecek potansiyel riskler oluşturması gerekçe gösterildi.
İlk Korozyon Uyarıları 2021 Yılında Ortaya Çıkmıştı
NTSB incelemesi, yangın geciktirici kimyasallarla ilgili sorunların 2023 yılındaki deneme programından önce de gündeme geldiğini ortaya koydu. Fortress FR-200 ile ilişkili olan ve yine magnezyum klorür bazlı geliştirilen Fortress FR-100, 2021 yılında değerlendirmeye alınmıştı. Bu süreçte uçak işletmecileri, ürünün mevcut yangın geciktiricilerle etkileşime girmesi sonucunda korozyon ve kimyasal birikintiler oluştuğunu bildirdi.
İşletmecilerden gelen bildirimlerin ardından gerçekleştirilen laboratuvar testleri, ürünler arasında uyumsuzluklar bulunduğunu doğruladı. NTSB, bu bulguların ve tedarikçilerden gelen geri bildirimlerin daha fazla test yapılmasını ve mevcut prosedürlerin yeniden değerlendirilmesini gerektirdiğini belirtti. Ancak ABD Orman Servisi, ek korozyon testleri gerçekleştirmeden 2023 yılındaki deneme programını uygulamaya koydu.
FR-200, Aralık 2022’de laboratuvar testleri ve saha değerlendirmelerinin ardından ABD Orman Servisi tarafından tam kullanım onayı almıştı. Saha değerlendirmesinde fiberglas yangın geciktirici tankına sahip tek motorlu bir yangın söndürme uçağı kullanıldı. NTSB’ye göre bu test yaklaşımı, metal yapıya sahip farklı uçaklarda ortaya çıkabilecek korozyon mekanizmalarını yeterince temsil etmiyordu.
NTSB: Kimyasal Testleri Gerçek Uçak Yapılarını Yeterince Temsil Etmedi
NTSB’nin incelemesinde öne çıkan teknik sorunlardan biri, yangın geciktirici kimyasalların onay testlerinde kullanılan numunelerin gerçek uçak yapılarından farklı olmasıydı. Mevcut yeterlilik testlerinde ayrı metal numuneleri inceleniyordu. Ancak uçaklarda farklı metal türleri, bağlantı elemanları, birleşim bölgeleri ve monte edilmiş yapısal bileşenler bir arada bulunuyor.
Bu durum, bir kimyasalın tek bir metal numunesi üzerindeki etkisiyle gerçek uçak yapısında oluşturabileceği etkinin farklı olmasına neden olabiliyor. Özellikle farklı metallerin ve bağlantı elemanlarının bulunduğu bölgelerde, kimyasal kalıntıların etkisi daha karmaşık hale gelebiliyor. NTSB, mevcut testlerin bu tür yapısal özellikleri yeterince temsil etmediğini belirledi.
Kurulun değerlendirmesine göre yangın geciktirici kimyasalların uçaklarda kullanılmadan önce yalnızca tekil malzemeler üzerindeki etkilerinin incelenmesi yeterli değil. Farklı malzemelerin birlikte kullanıldığı yapılar, bağlantı bölgeleri ve kimyasalların birbirleriyle karışabileceği operasyonel koşullar da test kapsamına alınmalı.
Fortress FR-100 ve FR-200’ün Kullanım Onayları Kaldırıldı
ABD Orman Servisi, korozyon bulgularının ortaya çıkmasının ardından Mayıs 2024’te Fortress FR-100 ve FR-200’ün kullanım yeterliliklerini askıya aldı. Her iki ürün de Aralık 2024’te kurumun onaylı yangın geciktirici kimyasallar listesinden çıkarıldı.
Fortress North America’nın ana şirketi Compass Minerals, Mart 2024’te korozyon bulgularını kabul etti. Şirket, güvenliğin öncelikli olduğunu belirtirken ürünlerin ABD Orman Servisi tarafından belirlenen testlerden geçtiğini ifade etti. Compass Minerals, Mart 2025’te ise daha geniş bir maliyet azaltma programı kapsamında Fortress North America’nın faaliyetlerini sonlandıracağını duyurdu.
NTSB, ürünlerin onaylı listeden çıkarılmasının mevcut tehlikeyi sınırlandırmaya yönelik bir adım olduğunu, ancak onay sürecindeki eksikliklerin giderilmesi için yeterli olmadığını belirtti. Kurulun değerlendirmesine göre benzer özelliklere sahip başka kimyasalların da aynı test prosedürlerinden geçerek onay alabilmesi ihtimali bulunuyor.
NTSB, Yangın Söndürme Uçakları İçin Yeni Test Standartları İstiyor
NTSB, 17 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı tavsiyelerde ABD Orman Servisi’nin yangın geciktirici kimyasalların yeterlilik testlerini yeniden düzenlemesini istedi. Kurul, yeni test yöntemlerinin geliştirilmesi için uçak korozyonu alanında çalışan uzmanlarla, uçak işletmecileriyle ve üreticilerle iş birliği yapılmasını önerdi.
Önerilen testlerin gerçek uçak yapılarındaki malzeme birleşimlerini ve bağlantı elemanlarını daha iyi temsil etmesi gerekiyor. Ayrıca farklı yangın geciktirici ürünlerin aynı uçakta kullanılması sırasında ortaya çıkabilecek kimyasal etkileşimlerin de değerlendirilmesi isteniyor. NTSB, geliştirilecek test yöntemlerinin ABD Orman Servisi’nin resmi ürün yeterlilik şartlarına dahil edilmesini tavsiye etti.
İnceleme, yangın söndürme operasyonlarında kullanılan kimyasalların uçak yapılarıyla uyumluluğunun, ürünlerin yangınla mücadeledeki performansından ayrı olarak değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Özellikle kanat ana taşıyıcı elemanlarında, uçuş kumanda kablolarında ve motorlarda tespit edilen korozyon, uygun olmayan kimyasal kullanımının uçuşa elverişlilik açısından oluşturabileceği riskleri ortaya koyuyor. NTSB’nin tavsiyeleri, gelecekte kullanılacak yangın geciktirici ürünlerin gerçek operasyon koşullarına daha yakın testlerden geçirilmesini amaçlıyor.












