ABD’den Airbus’a Çin Baskısı: Sözleşmelerin İptali Gündemde

ABD Temsilciler Meclisi’nin Çin Komitesi, Çin’deki havacılık yatırımlarını sürdüren şirketlerin ABD hükümetiyle yaptığı sözleşmelerin iptal edilmesini ve Çin üretimi uçaklara FAA sertifikası verilmemesini önerdi. Airbus’ın Tianjin’deki üretim faaliyetleri ve Çinli savunma sanayisi şirketleriyle ortaklıkları, tartışmaların odağında yer alıyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile gerçekleştirdiği zirve görüşmelerinin ardından, ABD Kongresi’nde Çin’in havacılık sektöründeki faaliyetlerine yönelik yeni kısıtlama önerileri gündeme geldi. ABD Temsilciler Meclisi bünyesindeki Çin Komitesi, Federal Havacılık İdaresi’nin (FAA) Çin’de üretilen uçaklara sertifikasyon onayı vermemesini ve Çin’deki yatırımlarını sürdüren havacılık şirketlerinin ABD hükümetiyle yaptığı sözleşmelerin sona erdirilmesini istedi. Komitenin 19 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı raporda, Batılı havacılık şirketlerinin Çin’deki üretim ortaklıklarının ülkenin askeri havacılık kapasitesini geliştirmesine yardımcı olduğu savunuldu. Avrupa merkezli uçak üreticisi Airbus da sözleşme kısıtlamalarının hedefleyebileceği şirketler arasında gösterildi. Ancak söz konusu talepler henüz yürürlüğe girmiş kararlar değil. Önerilerin uygulanabilmesi için ABD hükümetinin ilgili adımları atması gerekiyor.

Airbus’ın Çinli Şirketlerle İş Birlikleri İnceleme Altında

Airbus’ın Çin’deki üretim ortaklıkları daha önce de ABD Kongresi’nin gündemine gelmişti. Çin Komitesi Başkanı John Moolenaar, Aralık 2025’te ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’e gönderdiği mektupta, Airbus’ın Çinli şirketlerle yürüttüğü iş birliklerinin askeri uçak üretiminde faaliyet gösteren kuruluşlara teknolojik ve endüstriyel katkı sağlayıp sağlamadığını sorguladı. Mektupta özellikle Xi’an Aircraft Industry Group şirketine dikkat çekildi. Çinli üretici, Airbus’ın Tianjin’deki montaj faaliyetlerinde kullanılan A320 ailesi uçaklarının kanatlarını üretirken Çin’in askeri havacılık programlarında da faaliyet gösteriyor.

Komiteye göre sivil havacılık kapsamında gerçekleştirilen üretim çalışmaları, Çinli şirketlerin askeri projelerde kullanabilecekleri üretim becerileri ve teknik kabiliyetler edinmelerine katkıda bulunabilir. Ancak bu değerlendirme, komitenin ileri sürdüğü bir iddia niteliğinde. Paylaşılan raporda, Airbus’ın Çinli ortakları aracılığıyla belirli bir askeri programa doğrudan teknoloji aktardığının kesin olarak kanıtlandığı belirtilmiyor.

ABD’li Komite Başkanı Fransa’yı Soruşturmayı Engellemekle Suçladı

John Moolenaar, Aralık 2025 tarihli mektubunda Fransa hükümetine yönelik eleştirilerde de bulundu. Komite Başkanı, Fransız makamlarının Airbus’ın yabancı otoritelere hangi bilgileri açıklayabileceğini kontrol ederek Kongre’nin incelemesini engellediğini ileri sürdü. Moolenaar’a göre Airbus, soruşturmada iş birliği yapmaya istekli görünmesine rağmen Fransa hükümetinin uyguladığı kısıtlamalar nedeniyle bilgi paylaşımında sorunlar yaşandı. Fransa hükümetine yönelik bu değerlendirmeler komite başkanının iddialarına dayanırken, kaynak metinde Fransız makamlarının söz konusu suçlamalara verdiği bir yanıt yer almıyor.

Airbus, Tianjin’deki İkinci A320 Montaj Hattını 2025’te Açtı

ABD’deki siyasi tartışmaların odağında bulunan Airbus, Çin’deki üretim faaliyetlerini son yıllarda genişletmeye devam etti. Avrupalı üretici, Ekim 2025’te Tianjin’deki ikinci A320 ailesi nihai montaj hattını hizmete açtı. Yeni üretim hattı, Tianjin Serbest Ticaret Bölgesi Yatırım Şirketi ve Çin Havacılık Sanayii Kurumu (AVIC) ile yapılan anlaşma kapsamında kuruldu. Airbus, ikinci montaj hattının üretim kapasitesini artırmaya ve Çin başta olmak üzere farklı pazarlardaki müşterilerin taleplerini karşılamaya yardımcı olacağını açıkladı.

Şirketin Tianjin’deki ilk A320 ailesi nihai montaj hattı ise 2008 yılında faaliyete geçmişti. Ekim 2025 itibarıyla bu tesiste 780’den fazla A320 ailesi uçağın montajı tamamlanmış ve teslimatı gerçekleştirilmişti. Tianjin’deki ikinci hattın açılması, Airbus’ın Çin’deki endüstriyel varlığını genişletirken ABD Kongresi’ndeki bazı üyelerin sivil ve askeri havacılık arasındaki olası teknoloji aktarımına ilişkin endişelerini de gündemde tuttu.

ABD’li Vekiller Çin Üretimi Uçaklara FAA Sertifikası Verilmesini İstemiyor

Çin Komitesi’nin önerileri Airbus ile sınırlı değil. Komite, Çin’de üretilen uçakların FAA tarafından sertifikalandırılmaması çağrısında da bulundu. FAA sertifikasyonu, bir uçak tipinin ABD’nin ilgili uçuşa elverişlilik gerekliliklerini karşıladığının kabul edilmesi açısından önem taşıyor. Çin’in geliştirdiği ticari yolcu uçaklarının uluslararası pazarlara erişiminde de bu tür sertifikasyon süreçleri belirleyici olabiliyor. Ancak komitenin çağrısı, FAA’nın mevcut sertifikasyon kurallarının değiştirildiği veya Çin üretimi uçaklar hakkında resmî bir yasak kararı alındığı anlamına gelmiyor. Önerilerin hayata geçirilmesi için ilgili ABD kurumlarının karar alması ve gerekli düzenlemelerin yapılması gerekiyor.

COMAC C919 Hâlâ FAA ve EASA Sertifikasına Sahip Değil

ABD Temsilciler Meclisi Çin Komitesi, 13 Kasım 2026’da yayımladığı ayrı bir raporda Çin’in ticari uçak üretim sektörünü de değerlendirdi. Raporda, Çin hükümetinin yerli havacılık üreticilerine geniş çaplı destek sağladığı belirtilirken ülkenin bazı havacılık teknolojilerinde Batılı rakiplerinin gerisinde kaldığı ifade edildi. Bu değerlendirmede özellikle Çinli uçak üreticisi COMAC tarafından geliştirilen C919 yolcu uçağına dikkat çekildi.

C919, Çin’in yerli ticari uçak üretimindeki başlıca programlarından biri olmasına rağmen motor ve aviyonik sistemlerinde hâlâ Batılı tedarikçilere bağımlı durumda. Uçağın ayrıca ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) ve Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) tarafından verilmiş tip sertifikaları bulunmuyor. Çinli havayolları C919 için önemli bir iç pazar oluştursa da FAA ve EASA sertifikasyonlarının bulunmaması, uçağın Çin dışındaki pazarlarda yaygınlaşmasını etkileyen unsurlar arasında yer alıyor.

Önerilen Kısıtlamalar Airbus ve COMAC’ı Nasıl Etkileyebilir?

ABD Temsilciler Meclisi Çin Komitesi’nin 19 Kasım 2026 tarihli raporu, Batılı havacılık şirketlerinin Çin’deki üretim faaliyetleriyle ABD’nin ulusal güvenlik politikaları arasındaki tartışmayı yeniden gündeme taşıdı. Önerilen hükümet sözleşmesi kısıtlamaları, uygulanmaları halinde Airbus gibi Çin’de üretim ortaklıkları bulunan şirketleri etkileyebilir. Çin üretimi uçaklara FAA sertifikasyonu verilmemesi yönündeki çağrı ise özellikle COMAC’ın uluslararası pazarlara açılma hedefleri açısından önem taşıyor. Ancak komitenin tavsiyeleri henüz bağlayıcı bir düzenlemeye dönüşmüş değil. Airbus’ın ABD hükümetiyle yaptığı sözleşmelerin iptal edildiğine veya FAA’nın Çin üretimi uçakların sertifikasyonunu durdurduğuna ilişkin bir karar, paylaşılan kaynak metinde yer almıyor.

adbanner