Avrupa Yatırım Bankası’nın Airbus için onayladığı 3 milyar Euroluk finansman paketi, ABD ile Avrupa Birliği arasında yeni bir ticaret anlaşmazlığına yol açtı. Washington, kredinin piyasa koşullarında sağlanıp sağlanmadığını sorgularken anlaşmanın uçak üreticilerine yönelik devlet destekleri konusunda verilen taahhütleri ihlal edebileceği uyarısında bulundu.
ABD ile Avrupa Birliği arasında yıllardır devam eden Airbus-Boeing sübvansiyon anlaşmazlığı, Avrupa Yatırım Bankası’nın (EIB) Airbus’a sağladığı finansman nedeniyle yeniden gündeme geldi. ABD yönetimi, 3 milyar Euro’ya (yaklaşık 3,4 milyar dolar) ulaşan kredi paketinin 2021 yılında varılan uçak ticareti anlaşmasıyla uyumlu olup olmadığını sorguluyor.
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, 26 Ekim 2026 tarihinde yaptığı açıklamada, Avrupa Birliği’nden kredi anlaşmasının ayrıntılarını defalarca talep etmelerine rağmen yeterli bilgi alamadıklarını belirtti. Greer, mevcut durumun Atlantik’in iki yakası arasındaki havacılık ticaretinde belirsizlik oluşturduğunu ifade ederek Avrupa Birliği’ne sorunun hızla çözülmesi çağrısında bulundu.
Anlaşmazlığın merkezinde, Airbus’ın Avrupa kaynaklı finansmana Boeing karşısında haksız rekabet avantajı sağlayabilecek koşullarda erişip erişmediği bulunuyor. ABD ile Avrupa Birliği arasındaki mevcut anlaşma, büyük ticari uçakların geliştirilmesi ve üretimine yönelik finansmanın piyasa koşullarında sağlanmasını öngörüyor.
Avrupa Yatırım Bankası Airbus’a 3 Milyar Euroluk Finansman Sağladı
Avrupa Yatırım Bankası, 29 Haziran 2026 tarihinde Airbus için toplam 3 milyar Euro’ya kadar finansman sağlayacağını duyurdu. Bankanın bugüne kadar onayladığı en büyük kurumsal finansman paketi olarak açıklanan anlaşma kapsamında ilk aşamada 1 milyar Euroluk kredi sözleşmesi imzalandı.
Finansmanın, Airbus’ın Fransa, Almanya ve İspanya’daki araştırma ve geliştirme faaliyetlerini desteklemesi planlanıyor. Programın kapsamı ticari havacılıkla sınırlı değil; savunma ve uzay alanlarındaki çalışmalar da finansman paketine dahil.
ABD yönetiminin itirazı, finansmanın büyüklüğünden çok hangi koşullarda sağlandığına odaklanıyor. Washington, Avrupa Yatırım Bankası’nın Airbus’a sunduğu kredi şartlarının ticari piyasalarda geçerli olan koşullarla karşılaştırılmasını istiyor.
ABD ile Avrupa Birliği’nin 2021 yılında vardığı anlaşmaya göre tarafların, büyük ticari uçak üreticilerine sağladıkları finansmanda piyasa koşullarını esas alması gerekiyor. ABD yönetimi, kredi paketinin ayrıntıları açıklanmadığı sürece bu taahhüde uyulup uyulmadığını değerlendiremeyeceğini savunuyor.
Airbus: Kredi Ticari Piyasa Koşullarında Sağlandı
Airbus, ABD yönetiminin eleştirilerine karşı finansman anlaşmasının olağan bir kurumsal kredi işlemi olduğunu belirtti.
Şirket, Reuters’a yaptığı açıklamada Avrupa Yatırım Bankası tarafından sağlanan finansmanı, geçmişte ticari kuruluşlarla yaptığı benzer kredi anlaşmalarıyla karşılaştırdı. Airbus sözcüsü, hükümetlerle daha fazla bilgi paylaşmaya hazır olduklarını ve ilgili makamlarla çalışmaların sürdüğünü ifade etti.
Avrupa Yatırım Bankası da Airbus’a olağan dışı bir destek sağlandığı yönündeki iddiaları reddediyor. Airbus Mali İşler Direktörü Thomas Toepfer, daha önce yaptığı açıklamada finansmanın piyasa faiz oranları üzerinden temin edildiğini belirtmişti.
Bu açıklamalar, Airbus ve Avrupa Yatırım Bankası’nın krediyi devlet sübvansiyonu olarak değil, ticari koşullara uygun bir finansman işlemi olarak değerlendirdiğini gösteriyor.
Ancak Washington açısından belirleyici konu, finansmanın hangi şartlarla verildiğinin doğrulanması. ABD yönetimi, mevcut açıklamaların anlaşma kapsamında gerekli gördüğü şeffaflığı henüz sağlamadığını ileri sürüyor.
Boeing, ABD Yönetiminden Kredi Anlaşmasını İncelemesini İstedi
Anlaşmazlıkta Boeing’in de doğrudan girişimde bulunduğu ortaya çıktı.
Reuters’ın aktardığına göre Boeing, Temmuz 2026’da Trump yönetiminden Avrupa Yatırım Bankası’nın Airbus’a sağladığı kredi hakkında daha fazla bilgi talep etmesini istedi.
Boeing ile Airbus arasındaki rekabet, uzun yıllardır yalnızca uçak satışları ve teknolojik gelişmeler üzerinden yürümüyor. Her iki üreticinin kamu kaynaklarına erişimi, araştırma ve geliştirme destekleri ile devlet bağlantılı finansman imkânları da ABD ve Avrupa Birliği arasındaki ticaret anlaşmazlıklarının konusu oldu.
ABD Ticaret Temsilcisi Greer, Avrupa hükümetlerini Airbus’a sağladıkları desteklerle Amerikan havacılık şirketlerini ve çalışanlarını dezavantajlı duruma düşürmekle suçladı.
Greer’e göre Washington, Avrupa Birliği ile yapılan anlaşma kapsamında gümrük vergilerini askıya almayı kabul ederken karşılığında uçak üreticilerine sağlanan finansmanın piyasa koşullarında olacağına ilişkin taahhüt aldı. ABD yönetimi, EIB kredi paketinin ayrıntılarını öğrenmeden bu taahhüdün yerine getirildiğinden emin olamayacağını belirtiyor.
Boeing’in talebi ve ABD yönetiminin açıklamaları, finansman paketinin iki üretici arasındaki ticari rekabetin ötesinde hükümetler arası bir anlaşmazlığa dönüştüğünü ortaya koyuyor.
Airbus-Boeing Sübvansiyon Anlaşmazlığı 2021’de Askıya Alınmıştı
ABD ile Avrupa Birliği arasındaki Airbus-Boeing anlaşmazlığı, uluslararası ticaretin en uzun süreli ihtilaflarından biri olarak biliniyor.
Taraflar, uçak üreticilerine sağlanan devlet desteklerinin haksız rekabete yol açtığı iddiaları nedeniyle yıllarca karşılıklı ticari yaptırımlar uyguladı. Bu süreçte Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kapsamında yürütülen uyuşmazlıklar, havacılık dışındaki ürünleri de etkileyen gümrük vergilerine neden oldu.
Haziran 2021’de ABD ile Avrupa Birliği, uçak sübvansiyonları nedeniyle uygulanan gümrük vergilerini beş yıl süreyle askıya alma konusunda anlaşmaya vardı.
Anlaşma, gümrük vergilerinin durdurulmasının yanı sıra devlet destekleri konusunda yeni kurallar da içeriyordu. Taraflar, büyük ticari uçakların geliştirilmesi ve üretimi için sağlanan finansmanın piyasa koşullarında olması gerektiğini kabul etti.
Ayrıca diğer tarafın uçak sanayisine zarar verebilecek üreticiye özel araştırma desteklerinden ve benzer uygulamalardan kaçınma taahhüdünde bulunuldu.
ABD ile Avrupa Birliği, ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkları değerlendirmek amacıyla ortak bir çalışma grubu kurulmasını da kararlaştırdı. Kamu tarafından finanse edilen uçak araştırmalarında daha fazla şeffaflık sağlanması, anlaşmanın diğer başlıkları arasında yer aldı.
Greer’in açıklamasına göre gümrük vergilerinin askıya alınmasına ilişkin düzenleme 2026 yazında uzatıldı. Ancak Avrupa Yatırım Bankası’nın Airbus’a sağladığı kredi, uzatılan ticaret uzlaşmasının yeniden tartışılmasına neden oldu.
ABD, Ticaret Anlaşmasının İhlal Edilip Edilmediğini İnceliyor
ABD yönetimi, Avrupa Yatırım Bankası’nın finansman paketinin anlaşmayı ihlal ettiğini kesin olarak ilan etmiş değil. Washington’un mevcut talebi, kredinin koşullarının açıklanması ve bu koşulların tarafların verdiği taahhütlerle karşılaştırılması.
Greer, Avrupa Birliği’nin sorunu kısa sürede çözmesi gerektiğini belirterek aksi halde uçak ticaretindeki uzlaşmanın zarar görebileceği uyarısında bulundu.
Airbus ve Avrupa Yatırım Bankası ise finansmanın piyasa koşullarında sağlandığını savunuyor. Tarafların açıklamaları arasındaki temel farklılık, kredi paketinin niteliğinden ziyade bu niteliğin hangi bilgilerle doğrulanacağı konusunda ortaya çıkıyor.
Anlaşmazlığın nasıl ilerleyeceği, Avrupa Birliği’nin finansman koşullarına ilişkin paylaşacağı bilgilere ve ABD yönetiminin bu bilgileri nasıl değerlendireceğine bağlı olacak. Şu aşamada tarafların yeniden gümrük vergisi uygulamaya başladığına ilişkin bir açıklama bulunmuyor.
