Dört yıldan uzun süre önce, Çin’in güneyinde seyir irtifasından ani şekilde dalışa geçerek dağa çakılan China Eastern Havayolları’na ait Boeing 737-800 tipi yolcu uçağıyla ilgili yeni veriler ortaya çıktı. ABD Ulusal Ulaştırma Emniyeti Kurulu (NTSB) tarafından yayımlanan uçuş veri kayıtları, kokpitte gerçekleştirilen kasıtlı bir müdahale sonucu kaza yaşanmış olabileceğine işaret ediyor.

Söz konusu bilgiler, yılın başlarında Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası (FOIA) kapsamında yapılan bir başvuruya yanıt olarak NTSB tarafından paylaşıldı.

Uçuş Veri Kayıtları Ne Gösteriyor?

NTSB raporuna göre uçak 29 bin feet irtifada seyir halindeyken, her iki motora yakıt beslemesi yapan anahtarlar (switch) “run” konumundan “cutoff” konumuna alındı. Bu hamlenin hemen ardından motor devirlerinde ani düşüş yaşandı.

Boeing 737 uçaklarında motor yakıt anahtarları, motorlara giden yakıt akışını fiziksel olarak kontrol eden mekanik anahtarlar olarak özetlenebilir.. Switchlerin “run” konumundan “cutoff” konumuna geçirilmesi için pilotun önce anahtarı yukarı çekmesi gerekir. Rapora göre her iki motorun yakıt akışı neredeyse aynı anda kesildi. Ayrıca bu uçak tipinde iki anahtarın aynı anda tek elle hareket ettirilebilmesi mümkün.

Yakıt akışının kesilmesinden hemen sonra otopilot sistemi devreden çıktı. Ardından kontrol kolunun (lövye) sert şekilde sola çekildiği ve ileri doğru itildiği kaydedildi. Bu hareket, uçağın ters barrel roll manevrasına benzer şekilde dönmesine ve dik bir dalışa girmesine neden oldu.

Uçuş veri kayıt cihazı (FDR), uçağın jeneratörlerinin güç kaybetmesi nedeniyle 26 bin feet irtifada kayıt yapmayı durdurdu. Ancak batarya yedeğiyle çalışan kokpit ses kayıt cihazı (CVR), çarpma anına kadar kayıt almaya devam etti.

ABD’li araştırmacılar, ağır hasar gören CVR cihazından dört ayrı ses dosyası kurtardı ve bunları Çin Sivil Havacılık İdaresi’ne (CAAC) gönderdi. NTSB ise bu kayıtların kopyalarını elinde tutmadığını açıkladı.

2022’de Ne Yaşanmıştı?

China Eastern Havayolları’na ait MU5735 sefer sayılı Boeing 737-800 tipi yolcu uçağı, 21 Mart 2022 tarihinde Kunming Changshui Havalimanı’ndan Guangzhou Baiyun Havalimanı’na gerçekleştirdiği uçuş sırasında, Wuzhou kenti üzerinde hava trafik kontrolüyle bağlantısını kaybetmişti.

Uçak, Guangxi bölgesindeki Tengxian County yakınlarında dağlık ve ulaşılması zor bir bölgeye düşmüştü. Kazada uçaktaki 123 yolcu ve 9 mürettebat olmak üzere toplam 132 kişi hayatını kaybetmişti.

Bu olay, son yıllarda Çin’de yaşanan en ölümcül hava kazası olarak kayıtlara geçmişti.

Çin Yetkilileri Hâlâ Nihai Raporu Yayınlamadı

Kazanın soruşturması Çin Sivil Havacılık İdaresi (CAAC) tarafından yürütülüyor. Ancak kurum, aradan geçen yıllara rağmen nihai kaza raporunu hâlâ yayımlamadı.

CAAC, 2024 yılında kazanın ikinci yıldönümünde yaptığı açıklamada; uçakta, mürettebatta veya hava koşullarında kazaya yol açabilecek herhangi bir anormallik bulunmadığını belirtmişti.

Açıklamaya göre:

• Uçağın sistemlerinde, yapısında veya motorlarında kalkış öncesinde herhangi bir arıza tespit edilmedi.
• Hava trafik kontrol kayıtlarında ve telsiz konuşmalarında olağan dışı bir durum görülmedi.
• Uçuş rotası boyunca tehlikeli hava koşullarına dair herhangi bir rapor bulunmadı.

Buna rağmen CAAC, uçağın neden ani şekilde burun aşağı dalışa geçtiğine ilişkin resmi bir açıklama yapmadı.

Nihai raporun neden geciktiği sorulduğunda ise kurum, “bilgilerin paylaşılmasının ulusal güvenlik ve toplumsal istikrar açısından risk oluşturabileceğini” ifade etti. Çin makamları daha önce kazanın kasıtlı bir eylem olduğu iddialarını reddetmişti.

Daha Önceki İddialar da Kasıtlı Müdahaleye İşaret Ediyordu

Wall Street Journal, Mayıs 2022’de yayımladığı haberinde, uçuş veri kayıtlarının uçağın insan müdahalesiyle ölümcül dalışa yönlendirildiğini gösterdiğini öne sürmüştü.

Gazeteye konuşan ve ABD’li yetkililerin ön değerlendirmelerine hakim olduğu belirtilen bir kaynak, “Uçak, kokpitteki biri tarafından verilen komutları uyguladı” ifadelerini kullanmıştı.

ABD’li araştırmacıların özellikle pilotlardan birinin hareketlerine odaklandığı belirtilirken, başka bir kişinin kokpite girerek kazaya neden olmuş olabileceği ihtimali de değerlendirilmişti.

Kokpitte Kim Vardı?

Çinli yetkililer, motor yakıt anahtarlarının kapatıldığı sırada kokpitte kimlerin bulunduğuna ilişkin resmi bilgi paylaşmadı. Ancak mürettebat hakkında bazı detaylar kamuoyuna yansıdı.

Kaptan pilotun 32 yaşında olduğu ve yaklaşık 6 bin 700 saat uçuş tecrübesine sahip olduğu belirtildi. Ayrıca kısa süre önce baba olduğu ve kariyerinde başarılı şekilde ilerlediği ifade edildi.

Yardımcı pilotun ise 59 yaşında olduğu ve yaklaşık 31 bin 800 saat uçuş deneyimine sahip bulunduğu aktarıldı. Bu kadar yüksek uçuş saatine rağmen hâlâ dar gövdeli bir uçakta yardımcı pilot olarak görev yapmasının sıra dışı olduğu değerlendiriliyor.

Bazı iddialara göre söz konusu pilot geçmişte kaptanlıktan düşürüldü ve simülatör eğitimlerinde sorun yaşadı.

Şeffaflık Eksikliği Eleştiriliyor

Çin makamları, kazaya ilişkin tam kapsamlı raporu hâlâ yayımlamadığı için uluslararası kamuoyunda eleştirilerin hedefi olmaya devam ediyor.

Özellikle kara kutu kayıtlarında yer alan bilgilerin neden paylaşılmadığı sıkça sorgulanıyor.

CAAC ise ön raporunda, uçuş ve kabin ekibinin geçerli lisanslara sahip olduğunu, uçuş öncesinde yeterli dinlenme süresini tamamladığını ve tüm sağlık kontrollerinden başarıyla geçtiğini açıklamıştı.