ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri saldırılarının ardından hızla tırmanan bölgesel gerilim, küresel havacılık operasyonlarında ciddi aksamalara yol açtı. Orta Doğu ve Körfez bölgesinde birçok ülkenin hava sahasını kapatma kararı alması sonucu binlerce uçuş iptal edilirken dünya genelinde 19 binden fazla uçuş gecikme yaşadı. Bölgedeki büyük havalimanlarının operasyonlarını askıya almasıyla on binlerce yolcu dünyanın farklı noktalarında mahsur kaldı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından başlayan karşılıklı askeri hamleler, bölgedeki sivil havacılık operasyonlarını doğrudan etkiledi.
Bahreyn, İran, Irak, İsrail, Ürdün, Kuveyt, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri hava sahalarını tamamen ya da kısmen kapattıklarını duyurdu.
Bu kararların ardından havayolları uçuşlarını askıya almak, rotalarını değiştirmek veya uçakları alternatif meydanlara yönlendirmek zorunda kaldı.
Havacılık analiz şirketi Cirium verilerine göre yalnızca Orta Doğu merkezli büyük havayolları tarafından 1.800’den fazla uçuş iptal edildi.
Cumartesi günü bölgeye planlanan 4.218 uçuşun 966’sı yani yaklaşık yüzde 22,9’u iptal edilirken, pazar günü planlanan 4.329 uçuşun en az 716’sı programdan çıkarıldı.
Bölgenin En Büyük Aktarma Merkezleri Durdu
Krizin en büyük etkisi dünyanın en yoğun transit merkezlerinde hissedildi.
Dubai International Airport, Hamad International Airport ve Zayed International Airport başta olmak üzere Körfez’in kritik hub havalimanlarında uçuş operasyonları askıya alındı.
Uçuş takip platformu FlightRadar24 verilerine göre yalnızca bu yedi büyük havalimanında pazar günü 3.400’den fazla uçuş iptal edildi.
FlightAware ise dünya genelinde gecikme yaşanan uçuş sayısının 19 bini aştığını açıkladı.
Normal şartlarda Avrupa ile Asya arasında en yoğun hava koridorlarından biri olan Irak üzerindeki doğu-batı hava yolu hattı ise neredeyse tamamen boş kaldı.
Yolcular Belirsizlik İçinde Kaldı
Uçuş operasyonlarının ne kadar süre aksayacağı henüz bilinmüyor.
İngiltere’nin Newcastle kentinden Dubai’ye gitmek üzere havalimanına gelen yolculardan Jonathan Escott, uçuşunun iptal edildiğini havalimanına vardığında öğrendiğini söyledi.
Uçağı işleten Emirates dahil kimsenin uçuşların ne zaman normale döneceğine dair net bilgi veremediğini belirten yolcu, yaşanan belirsizliğin tüm yolcuları zor durumda bıraktığını ifade etti.
Körfez Havalimanlarında Güvenlik Olayları
ABD ve İsrail saldırılarına karşılık İran’ın İsrail ile ABD askeri üslerinin bulunduğu Körfez ülkelerini hedef alan saldırılar düzenlediği açıklandı.
Birleşik Arap Emirlikleri yetkilileri balistik füze ve drone saldırıları yaşandığını duyurdu.
Dubai’de dört kişinin yaralandığı bildirilirken Abu Dabi’deki Zayed International Airport çevresinde gerçekleşen drone saldırısında bir kişinin hayatını kaybettiği ve yedi kişinin yaralandığı açıklandı.
Kuveyt Uluslararası Havalimanı çevresinde de saldırı rapor edildi.
İran resmi olarak sorumluluk üstlenmese de bölge ülkeleri saldırıları İran kaynaklı olarak değerlendirdi.
Havayolları Uçuşlarını Askıya Aldı
Körfez’in üç büyük taşıyıcısı olan Emirates, Etihad Airways ve Qatar Airways uçuşlarının önemli bölümünü iptal etti.
Cirium verilerine göre Emirates uçuşlarının yüzde 38’i, Etihad uçuşlarının yüzde 30’u iptal edilirken Qatar Airways Doha çıkışlı tüm uçuşlarını geçici olarak durdurdu.
Avrupa ve Asya merkezli birçok havayolu da bölgeye uçuşlarını askıya aldı.
FlightAware verilerine göre Tel Aviv ve Dubai’ye giden en az 145 uçak Atina, İstanbul ve Roma gibi alternatif meydanlara yönlendirildi.
Bazı uçaklar kalkış yaptıkları havalimanlarına geri dönmek zorunda kaldı.
Philadelphia’dan havalanan bir uçak yaklaşık 15 saat havada kaldıktan sonra İspanya’ya kadar ulaşıp geri dönmek zorunda kaldı.
Türk Hava Yolları da Etkilendi
Türk Hava Yolları, Bahreyn, İran, Irak, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri dahil çok sayıda noktaya uçuşlarını iptal etti.
Birçok uçuş İstanbul’a veya Avrupa meydanlarına yönlendirildi.
FlightAware verilerine göre Tel Aviv ve Dubai’ye giden en az 145 uçak Atina, İstanbul ve Roma gibi meydanlara divert etmek zorunda kaldı.
Bazı uçaklar ise kalktıkları meydana geri döndü.
Hatta Philadelphia’dan havalanan bir uçak yaklaşık 15 saat uçtuktan sonra İspanya’ya kadar ulaşıp geri dönmek zorunda kaldı.
Kriz Uçuş Sürelerini ve Bilet Fiyatlarını Etkileyebilir
Havayolları çatışma bölgelerinden uzak durmak için uçuş rotalarını güney koridorlarına kaydırıyor.
Bu durum uçuş sürelerini uzatırken yakıt tüketimini artırıyor.
Uzmanlara göre kriz uzun sürerse havayolu operasyon maliyetleri artabilir ve bu durum bilet fiyatlarına da yansıyabilir.
Yolcular Tazminat Alabilecek mi?
Uzmanlara göre yaşanan kriz “olağanüstü durum” kapsamında değerlendiriliyor.
Bu nedenle gecikme veya iptallerde havayollarının yolculara tazminat ödeme zorunluluğu bulunmuyor.
Ancak Avrupa Birliği veya İngiltere çıkışlı uçuşlarda havayollarının yolculara:
- yiyecek,
- içecek,
- gerekirse konaklama desteği
sunması gerekiyor.
Uçuş tamamen iptal edilirse yolcular tam ücret iadesi talep edebiliyor.
Hava Trafiğinde Belirsizlik Sürüyor
Orta Doğu hava sahasındaki durum saatler içinde değişebiliyor.
Havayolları yolculara havalimanına gitmeden önce uçuş durumlarını mutlaka kontrol etmeleri çağrısı yapıyor.
Uzmanlara göre çatışmanın süresi ve kapsamı, küresel havacılık operasyonlarının ne zaman normale döneceğini belirleyecek en önemli faktör olacak.
