Havacılık filmlerinde ya da gerçek acil durum kayıtlarında sıkça duyduğumuz “Mayday” çağrısı, dünya genelinde en bilinen acil durum sinyalidir. Ancak bir de daha az bilinen, fakat uluslararası standartlarda kabul edilen başka bir acil durum çağrısı daha vardır: Pan-Pan.
“Pan-Pan”, hayati tehlike içermeyen ancak uçağın güvenliğini etkileyebilecek acil bir durum yaşandığını ifade eder. Bu çağrı, pilotların zaman kaybetmeden öncelik talep etmesini sağlar ancak tam kapsamlı bir arama-kurtarma sürecini tetiklemez.
Pan-Pan Ne Zaman Kullanılır?
Pilotlar, uçağın kontrolünün hâlâ kendilerinde olduğu ancak durumun hızla çözülmesi gerektiği senaryolarda Pan-Pan çağrısı yapar. Bu durumlar arasında:
- Çok motorlu uçakta tek motor arızası
- Hidrolik sorunlar
- Uçuşu hemen tehlikeye atmayan elektrik arızaları
- Navigasyon sisteminin kaybı
- Kokpit ekibi veya yolcularda ciddi fakat hayati olmayan bir sağlık sorunu
- Düşük yakıt durumunun kritik seviyeye yaklaştığını gösteren senaryolar
Pilot çağrıyı her zaman üç kez tekrar eder:
“Pan-Pan, Pan-Pan, Pan-Pan”
Durum kötüleşirse Pan-Pan, Mayday’e yükseltilebilir.
Pan-Pan Sonrası Ne Olur?
Pan-Pan çağrısı alan hava trafik kontrolü (ATC):
- Frekansı meşgul edecek gereksiz konuşmaları keser,
- Uçağa öncelik hakkı verir,
- Gerekirse acil durum birimleriyle anında koordinasyona başlar,
- Radar ekranında uçağı “EM – Emergency” olarak işaretleyebilir.
Pilot radyo iletişimi kuramazsa, 7700 transponder kodunu da kullanabilir.
FAA, pilotların tereddüt ettiğinde bile acil durum çağrısı yapmaktan kaçınmamalarını özellikle vurgular.
Mayday Ne Zaman İlan Edilir?
Mayday, yakın ve ciddi tehlike durumlarında kullanılır. Örneğin:
- Motor kaybı (tek veya çift motor)
- Kokpitte veya kabinde yangın / duman
- Kontrol kaybı
- Kritik hidrolik veya elektrik arızaları
- Ciddi yakıt aciliyeti
- Kabin içi güvenlik tehdidi
- Düşme, denize iniş veya çarpışma ihtimali
Mayday tüm frekanslara tam öncelik verir ve ATC anında arama-kurtarma sürecini başlatır.
Acil Durumda FAA’nın Tavsiye Ettiği Adımlar
Pilot, acil durumda mümkün olduğunca net ve doğru bilgi vermelidir.
İdeal mesaj sıralaması:
- MAYDAY, MAYDAY, MAYDAY
- Çağrı yapılan istasyon
- Uçak çağrı adı ve tipi
- Acil durum türü
- Hava durumu
- Pilotun niyeti
- Konum ve istikamet
- İrtifa
- Kalan yakıt süresi
- Kişi sayısı
- Diğer kritik detaylar
İletişim kesilirse pilot 7700 koduna geçer.
Pan-Pan ve Mayday’in Kökeni
Her iki terimin kökeni Fransızcadır:
- Mayday → “Venez m’aider” (Gel bana yardım et)
- Pan-Pan → “Panne” (Arıza)
Mayday 1920’lerde Croydon Havalimanı’nda çalışan telsiz görevlisi Frederick Stanley Mockford tarafından geliştirildi.
Pan-Pan ise daha düşük seviyedeki acil durumları tanımlamak için ICAO ve ITU tarafından standartlaştırıldı.
Pan-Pan, aslında 1927’de belirlenen XXX Morse kodu aciliyet sinyalinin sözlü karşılığıdır.
