Yıllardır Pakistan hükümeti, zor durumdaki ulusal hava yolu şirketi Pakistan International Airlines (PIA)’ı özelleştirmeye çalışıyordu. Bu yöndeki son ihale Nisan 2025’te başlatılmıştı. Bu ihale, şirketin onlarca yıl sonra ilk kez “kâr” açıkladığı ve aynı zamanda geçmişten gelen borç yükünün büyük bölümünden kurtulduğunu duyurmasının hemen ardından gelmişti.
Buna rağmen, herhangi bir özel yatırımcının PIA’ya gerçekten yatırım yapmak istemesi oldukça düşük bir ihtimal gibi görünüyordu. Ancak şimdi önemli bir gelişme yaşandı. Arab News’in aktardığına göre, Pakistanlı bir konsorsiyum şirketin çoğunluk hissesini satın aldı. Önce sürecin arka planına, ardından son gelişmelere bakalım.
Pakistan, Ulusal Hava Yolunu Özelleştirmeye Çalışıyordu
Son aylarda Pakistan hükümeti, PIA’nın %51 ila %100 arasındaki bir hissesini satmak için yatırımcı arayışındaydı. Pakistan’ın Uluslararası Para Fonu’ndan (IMF) aldığı 7 milyar dolarlık kurtarma paketi, ülkenin daha sıkı mali disiplin uygulamasını şart koşuyordu.
Bu kapsamda hükümet, çeşitli kamu varlıklarını özelleştirmek üzere bir komite kurdu ve PIA da bu varlıklar arasında yer aldı. 2024’teki önceki özelleştirme girişimlerinde, havayolunun %60 hissesi için gelen en iyi teklif 36 milyon dolar seviyesindeydi. Ancak hükümet bu teklifi kabul etmeye yanaşmadı.
Sorunun temelinde, PIA’nın son yirmi yılda son derece kötü yönetilmiş olması yatıyordu. Havayolu, akıl almaz düzeyde zararlar biriktirdi. 2020 ile 2025’in başı arasında, çok sayıda PIA pilotunun sahte lisanslara sahip olduğunun ortaya çıkması üzerine şirket Avrupa Birliği tarafından uçuş yasağına tabi tutuldu. Bunun ötesinde, şişkin personel sayısı, yaşlı ve verimsiz filo yapısı ve rekabetçi olmayan kabin ürünü gibi kronik sorunlar da şirketin elini zayıflattı.
Buna karşın, geçtiğimiz yıldan bu yana tablo çok sınırlı da olsa iyileşmeye başladı. 2024 yılında PIA, son yirmi yılın ilk yıllık kârını açıkladı. Kullanılan muhasebe yöntemleri konusunda şüpheler olsa da, bu durum şirket adına önemli bir iyileşmeye işaret ediyordu. Özelleştirmeyi cazip kılan bir diğer unsur ise hükümetin, şirketin yaklaşık 3 milyar dolarlık borcunun neredeyse tamamını üstlenmesi oldu. Böylece potansiyel yatırımcılar bu borç yükünü devralmak zorunda kalmadı.
Konsorsiyum, PIA’nın %75 Hissesini 482 Milyon Dolara Aldı
23 Aralık 2025 Salı günü, PIA’nın özelleştirme süreci dikkat çekici bir şekilde sonuçlandı. Arif Habib Groupliderliğindeki bir konsorsiyum, havayolunun %75 hissesini 482 milyon dolar karşılığında satın aldı. Bu anlaşma, PIA’nın toplam değerini 643 milyon dolar seviyesine taşıdı. Yeni sahiplik yapısına rağmen şirketin adı değişmeyecek.
Anlaşma kapsamında yeni yönetim, yeni uçak alımları da dahil olmak üzere havayoluna 446 milyon dolara kadar yatırım yapmakla yükümlü. Sözleşmenin önemli şartlarından biri, en az bir yıl boyunca hiçbir çalışanın işten çıkarılmaması ve mevcut maaş, yan haklar ile ücretlendirme yapısının korunması. Arif Habib Group’un, kalan %25’lik hisseyi satın alıp almamaya karar vermek için 90 günü bulunuyor. Aksi halde bu pay hükümette kalacak.
Açıklamanın ardından Pakistan Özelleştirme Komisyonu Başkanı Muhammad Ali, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Yeni uçaklar gelecek ve bugün farklı havalimanları üzerinden aktarma yaparak gerçekleştirdiğimiz doğrudan uçuşlar iyileşecek. Hizmet kalitesi artacak ve bunun istihdam ile ülkenin gayri safi yurt içi hasılası üzerinde genel bir etkisi olacak.”
Ali ayrıca yatırım hedeflerine ilişkin şu bilgileri paylaştı:
“En az 120-125 milyar rupi seviyesinde bir yatırım yapılması gerekiyordu. Bu nedenle 135 milyar rupi (482 milyon dolar) tutarındaki teklifi görmekten çok mutluyum. Bunun %92’si doğrudan PIA’ya gidecek. Yani yaklaşık 125 milyar rupi (446 milyon dolar) şirkete yatırım olarak aktarılacak. Bugün filoda 18 uçak var, dört yıl sonra 38-40 uçağa ulaşmayı hedefliyoruz.”
Arif Habib Group Yönetim Kurulu Başkanı Arif Habib ise PIA’yı eski parlak günlerine döndürme vizyonunu şu sözlerle anlattı:
“PIA bizim ulusal kuruluşumuzdur. Geçmişte çok iyi günler gördü. Bu yeni sermayenin şirkete gireceğine ve havayolunun sorunlarının çözüleceğine inanıyorum. İlk aşamada 38 uçak olacak, ardından filo 65 uçağa kadar genişletilecek. Talebe bağlı olarak uçak sayısını daha da artıracağız.”
PIA İçin Zor Ama Kritik Bir Dönem Başlıyor
Pakistan, 230 milyonu aşkın nüfusu ile büyük bir ülke ve ülkeye yönelik hava yolu talebi oldukça yüksek. Ayrıca Pakistan’da ciddi bir yabancı yatırım hacmi bulunuyor ve ülke, yurt dışına büyük sayıda iş gücü ihraç ediyor.
Buna karşın, ulusal hava yolu şirketi tarihsel olarak son derece kötü yönetildi. Mevcut yapıyı düzeltmek yerine, sıfırdan yeni bir havayolu kurmanın daha kolay olabileceğini düşünenler bile var.
PIA’ya yatırım yapan grubun, havacılık sektöründe doğrudan bir geçmişinin olmaması da dikkat çekiyor. Bölgesel bağlantıların önemi ve Pakistan’a yönelik trafik potansiyeli düşünüldüğünde, Körfez merkezli büyük havayollarından birinin bu sürece dahil olması beklenebilirdi. Ancak görünen o ki, bu şirketler işin ne kadar zor olduğunu fark ederek geri durdu. Ayrıca Hindistan ile yaşanabilecek olası siyasi ve trafik hakları sorunlarının da caydırıcı olmuş olması muhtemel.
Sonuç
Pakistan hükümeti, uzun süredir zarar eden ulusal hava yolu şirketi Pakistan International Airlines’ı (PIA)özelleştirmeyi başardı. Pakistanlı bir konsorsiyum, şirketin %75 hissesini 482 milyon dolar karşılığında satın alarak hükümet açısından oldukça başarılı bir sonuç ortaya koydu.
Yeni sahipler, PIA’yı büyütmeyi ve eski parlak günlerine döndürmeyi hedefliyor. Ancak önlerinde zorlu bir süreç var. Özellikle ilk yıl boyunca personel çıkarılamaması ve ücretlerde değişiklik yapılamaması, dönüşüm sürecini daha da karmaşık hale getiriyor.
