Belarus devlet haber ajansı BelTA’nın aktardığına göre ABD Ticaret Bakanlığı, Boeing’in Belarus’un ulusal havayolu Belavia ile yeniden ticari iş birliği yapmasına izin verdi. Kararın uygulanması halinde Belavia, yıllardır devam eden yaptırımların ardından Boeing’den doğrudan uçak ve yedek parça tedarik edebilecek.
ABD’nin Belarus’a yönelik havacılık yaptırımlarında önemli bir değişiklik yaşandığı bildirildi. Belarus devlet haber ajansı BelTA, ABD Ticaret Bakanlığı’nın Boeing’e, Belarus’un ulusal havayolu Belavia ile ticari ilişkilerini yeniden başlatabilmesi için lisans verdiğini duyurdu.
Açıklama, Belarus’un Birleşmiş Milletler Daimî Temsilcisi Valentin Rybakov tarafından yapıldı. Rybakov’a göre yeni izin, Boeing’in Belavia ile yeniden iş birliği yapmasının önünü açıyor. Bu durum, Belaruslu havayolunun ABD’li üreticiden doğrudan uçak ve yedek parça satın alabilmesi anlamına gelebilir.
Ancak kararın ayrıntıları henüz netleşmiş değil. BelTA’nın haberinde Boeing’e verilen lisansın kapsamı aktarılırken ABD makamlarından yayımlanmış ayrıntılı bir lisans metni sunulmuyor. Bu nedenle gelişme, şimdilik Belarus makamlarının açıklamasına dayanıyor.
Boeing ile Belavia Arasındaki Ticari İlişkiler Yeniden Başlayabilir
Belavia, ABD ve Avrupa Birliği’nin uyguladığı yaptırımlar nedeniyle son yıllarda filosunu yenilemekte ve mevcut uçaklarına yönelik tedarik süreçlerini yürütmekte zorluklarla karşılaştı.
Özellikle Boeing ve Airbus’ın küresel yolcu uçağı pazarındaki ağırlığı, yaptırım altındaki havayollarının yeni uçak temin etmesini güçleştiriyor. Uçakların yanı sıra motor, aviyonik, yedek parça ve bakım hizmetlerine erişim de uluslararası ticaret kısıtlamalarından etkilenebiliyor.
BelTA’nın aktardığı lisansın geçerli olması halinde Belavia’nın Boeing ile doğrudan ticari işlemler gerçekleştirebilmesinin önü açılacak. Bu da havayolunun yeni uçak alımları ve mevcut filosunun desteklenmesi açısından yeni seçenekler elde etmesini sağlayabilir.
Bununla birlikte Boeing’e verilen bir lisans, ABD’nin Belarus’a yönelik bütün yaptırımlarının kaldırıldığı anlamına gelmiyor. Avrupa Birliği’nin uyguladığı kısıtlamalar da ABD’nin alacağı kararlardan ayrı değerlendiriliyor.
ABD ile Belarus Arasında Eylül Ayında Görüşme Yapılmıştı
Belarus basınında yer alan habere göre Boeing’e verilen izin, ABD ile Belarus arasında son aylarda yürütülen diplomatik temaslarla bağlantılı.
Eylül ayında ABD’den bir heyet Belarus’u ziyaret etmiş, Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko ile ABD Özel Temsilcisi John Cole arasında görüşme gerçekleştirilmişti.
Söz konusu temaslarda iki ülke arasındaki ilişkiler ve yaptırımların gevşetilmesi gündeme geldi. Belavia’ya ilişkin son açıklama da bu diplomatik sürecin ardından yapıldı.
ABD yönetiminin Belarus’a yönelik kısıtlamaları hangi ölçüde değiştirdiği ve Boeing lisansının hangi işlemleri kapsadığı, havayolunun gelecekteki uçak alımları açısından belirleyici olacak.
Belavia’ya Yaptırımlar Neden Uygulanmıştı?
Belarus’a yönelik havacılık yaptırımlarının geçmişinde, 23 Mayıs 2021 tarihinde yaşanan Ryanair FR4978 seferi bulunuyor.
Yunanistan’ın Atina kentinden Litvanya’nın Vilnius kentine uçan Ryanair’e ait Boeing 737, Belarus hava sahasından geçerken uçakta bomba bulunduğuna ilişkin bir uyarı üzerine Minsk’e yönlendirildi.
Uçağın Minsk’e inmesinin ardından Belarus yönetimine muhalif gazeteci Roman Protaseviç gözaltına alındı. Olay, uluslararası kamuoyunda ciddi tepkiye yol açtı.
Uçağın yönlendirilmesinin siyasi amaç taşıdığına ilişkin değerlendirmeler, Belarus’a karşı yeni yaptırımlar uygulanmasına neden oldu. Avrupa Birliği de olayın ardından Belaruslu havayollarına yönelik havacılık kısıtlamaları getirdi.
Belarus’un 2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline verdiği destek ise ülkeye yönelik yaptırımların genişletilmesine yol açtı.
Bu süreçte Belavia’nın Batılı uçak üreticileriyle ve ilgili tedarik zincirleriyle ticari ilişkileri önemli ölçüde sınırlandı.
Belavia Daha Önce Airbus A330 Uçaklarını Nasıl Temin Etmişti?
Yaptırımların ardından Belavia’nın uçak tedarikinde kullandığı yöntemler de uluslararası havacılık gündeminde tartışma konusu oldu.
2025 yılında havayolunun Airbus A330 tipi geniş gövdeli uçakları, Gambiya bağlantılı olduğu belirtilen bir şirket üzerinden temin ettiği yönünde haberler yayımlandı.
Söz konusu işlemlerde kullanılan şirketin gerçek faaliyetleri ve uçakların Belarus’a aktarılma süreci hakkında soru işaretleri gündeme geldi. Bu gelişme, yaptırım altındaki havayollarının uluslararası uçak pazarına erişiminde karşılaştığı sorunların örneklerinden biri olarak değerlendirildi.
Belavia’nın Boeing ile doğrudan iş yapabilmesine izin verilmesi halinde, en azından lisans kapsamına giren işlemlerde bu tür dolaylı tedarik yöntemlerine duyulan ihtiyaç azalabilir.
Ancak yeni uçak siparişleri, finansman, teslimat, bakım desteği ve diğer uluslararası düzenlemeler açısından ek izinler gerekebilir. Dolayısıyla lisansın açıklanması, Belavia’nın hemen yeni uçak teslim almaya başlayacağı anlamına gelmiyor.
Belavia Boeing’e Yeni Uçak Siparişi Verecek mi?
Belarus makamlarının açıklaması, Belavia’nın filo yenileme seçenekleri açısından yeni bir gelişmeye işaret ediyor. Ancak şu ana kadar kaynak haberde Boeing ile Belavia arasında imzalanmış yeni bir uçak siparişine ilişkin bilgi yer almıyor.
Havayolunun gelecekte Boeing’den yeni uçak satın alıp almayacağı, verilen lisansın kapsamına ve ticari görüşmelerin seyrine bağlı olacak.
Özellikle Avrupa Birliği yaptırımlarının devam etmesi durumunda uçak finansmanı, sigorta, bakım ve uluslararası operasyonlar gibi alanlarda çeşitli kısıtlamalar sürebilir.
ABD’nin verdiği bildirilen izin, Belarus’un havacılık sektörüne yönelik yaptırımlarda bir gevşeme ihtimalini ortaya koyuyor. Bunun Belavia’nın filosuna nasıl yansıyacağı ise resmî lisans koşullarının netleşmesi ve olası ticari anlaşmaların açıklanmasıyla anlaşılacak.
