Rusya’nın ulusal havayolu Aeroflot renklerini taşıyan Airbus A321, Şubat 2022’den bu yana Cenevre Havalimanı’nda bekliyor. Avrupa hava sahasının Rus uçaklarına kapanmasıyla Moskova’ya dönemeyen VP-BOE tescilli uçak, yaklaşık 4,5 yıldır düzenli operasyonel bakım görmeden park halinde. Aylık park maliyetinin yaklaşık 30 bin İsviçre Frangı olduğu belirtilirken, uçağın yeniden uçabilir hale getirilmesinin ekonomik olup olmadığı artık ciddi bir soru işareti.
Cenevre Havalimanı’nın bir köşesinde dört buçuk yıldır sıra dışı bir Airbus A321 bekliyor.
Aeroflot renklerini taşıyan VP-BOE tescilli Airbus A321-211, 27 Şubat 2022’de SU2384 seferiyle Moskova Şeremetyevo Havalimanı’ndan Cenevre’ye geldi.
2013 üretimi olan ve Galina Vishnevskaya’nın adını taşıyan uçak, yolcularını bıraktıktan sonra SU2385 seferiyle Moskova’ya dönmeye hazırlanıyordu. Ancak tarih kritik bir döneme denk geldi. Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı saldırısının başlamasının ardından Avrupa ülkeleri Rus havayollarına hava sahalarını kapatmaya başlamıştı.
Aeroflot A321 dönüş seferini gerçekleştiremedi. Uçak o günden bu yana Cenevre’de.
Dört buçuk yılda yalnızca bir kez yer değiştirdi
VP-BOE’nin Cenevre’de geçirdiği süre Eylül 2026 itibarıyla 1.650 günü aşmış durumda.
Uçak bu sürede yalnızca bir kez bulunduğu park pozisyonundan çekildi. Haziran 2022’de İsviçre Hava Kuvvetleri’nin Birleşmiş Milletler bağlantılı bir etkinlik için park alanına ihtiyaç duyması üzerine A321 başka bir noktaya çekildi. Ancak bu hareket uçağın yeniden operasyona hazırlanması amacıyla yapılmadı.
A321 daha sonra tekrar uzun süreli park pozisyonuna alındı ve o tarihten bu yana herhangi bir ticari uçuş gerçekleştirmedi.
Park maliyeti ayda yaklaşık 30 bin frank
Uçağın dört buçuk yıllık bekleyişinin dikkat çeken yönlerinden biri de park maliyeti.
İsviçre basınında yer alan ve Cenevre Havalimanı yönetimine dayandırılan bilgilere göre A321 için park maliyeti günlük yaklaşık 984 İsviçre Frangı seviyesinde. Bu da ayda yaklaşık 30 bin franka karşılık geliyor.
Uçağın 1.650 günden uzun süredir Cenevre’de bulunduğu dikkate alındığında tahakkuk eden toplam park ücretinin 1,6 milyon İsviçre Frangını aştığı hesaplanıyor.
Cenevre Havalimanı yönetimi, uçağın sahibinin park ücretlerini ödediğini daha önce belirtirken faturaların dört buçuk yıllık dönemin tamamında kesintisiz şekilde ödenip ödenmediğine ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı. Dolayısıyla yaklaşık 1,6 milyon frank rakamını kesin olarak tahsil edilmiş tutar yerine, mevcut günlük ücret üzerinden oluşan toplam park maliyeti olarak değerlendirmek daha doğru.
Uçağın durumu giderek kötüleşti
Dört buçuk yıl boyunca açık alanda bekleyen bir yolcu uçağını yeniden uçuşa hazırlamak, yalnızca motorları çalıştırıp kontrolleri tamamlamak kadar basit değil.
Uzun süreli depolamaya alınan uçakların üretici tarafından belirlenen koruma ve bakım prosedürlerine tabi tutulması gerekiyor. Motorların, sensörlerin ve açıklıkların dış ortamdan korunması; sistemlerin belirli aralıklarla kontrol edilmesi ve korozyonun önlenmesine yönelik işlemler yapılması büyük önem taşıyor.
VP-BOE’nin ise normal uzun süreli depolama koşullarında korunmadığı yönünde haberler bulunuyor.
İsviçre basınındaki son haberlerde uçağın içinde 2022’den kalan ikram ürünlerinin bulunduğu, yakıt tanklarının dolu olduğu ve kabinde ciddi bozulma meydana geldiği ileri sürülüyor. Kemirgenlerin uçağa girmiş olabileceğine ilişkin iddialar da bulunuyor. Ancak uçağın iç durumu hakkında kamuya açıklanmış ayrıntılı bir resmi teknik inceleme raporu bulunmadığından bu iddiaları kesinleşmiş teknik bulgular olarak değerlendirmemek gerekiyor. Daha önemli problem ise uçağın yeniden uçuşa elverişli hale getirilmesi için gerekecek bakım çalışmaları.
Yeniden uçurmak 8-10 milyon franka mal olabilir
Güncel İsviçre basınında yer alan tahminlere göre A321’i yeniden uçuşa elverişli duruma getirmek için gereken çalışmaların maliyeti 8 ila 10 milyon İsviçre Frangına ulaşabilir.
Uçağın 2022 yılında yaklaşık 20 milyon frank civarında değere sahip olduğu tahmin edilirken dört buçuk yıllık bekleme ve bakım eksikliğinin ardından ekonomik değeri konusunda büyük belirsizlik bulunuyor.
Yeniden hizmete dönüş için motorlardan iniş takımlarına, hidrolik ve elektrik sistemlerinden aviyoniklere kadar çok sayıda bileşenin kapsamlı biçimde kontrol edilmesi gerekebilir. Bunun yanında dört yılı aşkın süre boyunca yapılması gereken takvim bazlı bakım işlemlerinin ve hava aracının uçuşa elverişliliğinin yeniden oluşturulması da gerekecek. Bu noktada soru artık A321’in teknik olarak onarılıp onarılamayacağından çok, bunun ekonomik açıdan mantıklı olup olmayacağı.
Uçağın mülkiyeti işleri daha da karmaşık hale getiriyor
VP-BOE vakasını diğer bazı Rus uçaklarından ayıran en önemli unsurlardan biri mülkiyet yapısı.
Uçak Aeroflot tarafından işletiliyordu ancak mülkiyeti Rus devlet bağlantılı leasing grubu GTLK ile ilişkiliydi. Uçak, Dublin merkezli GTLK Europe üzerinden yapılandırılmış leasing sisteminin parçasıydı.
GTLK Europe, Rusya’ya uygulanan yaptırımların ardından ciddi hukuki ve finansal sorunlarla karşılaştı ve İrlanda Yüksek Mahkemesi tarafından Mayıs 2023’te tasfiye sürecine alındı.
Tasfiye sürecinde şirketin Rusya dışındaki çok sayıda uçak ve gemi varlığının belirlenmesi ve elden çıkarılması gündeme geldi. Ancak Cenevre’deki A321’in durumu, mülkiyet ve yaptırım rejiminin kesişmesi nedeniyle karmaşık kaldı.
Yaptırımlar uçağın hareket alanını sınırlıyor
İsviçre’nin Rusya’ya yönelik yaptırım rejimi havacılık sektörünü de kapsıyor.
Rus havayollarının İsviçre hava sahasını kullanmasına yönelik yasakların yanı sıra Rusya’daki kişi ve kuruluşların yararlanabileceği uçakların satışı, ihracatı ve bazı havacılık hizmetleri üzerinde de kısıtlamalar bulunuyor.
Bu durum VP-BOE’nin yalnızca bulunduğu yerden kalkıp Rusya’ya dönmesini engellemekle kalmıyor; uçağın bakımı, mülkiyetinin devri ve gelecekte ne yapılacağı konusunda da karmaşık hukuki sorunlar yaratıyor.
Diğer bazı Rus uçakları ise mülkiyet yapılarının değiştirilmesi ve gerekli hukuki izinlerin alınmasının ardından Avrupa’dan ayrılabildi.
Cenevre’deki A321 için aynı çözüm henüz ortaya çıkmadı.
Diğer Aeroflot uçakları Avrupa’dan ayrılabildi
Şubat 2022’de Avrupa’da mahsur kalan tek Aeroflot uçağı VP-BOE değildi.
Aeroflot tarafından kullanılan VP-BAC tescilli Airbus A320 Amsterdam’da, VP-BET tescilli başka bir Airbus A320 ise Münih’te kalmıştı. Ancak bu uçakların durumu daha sonra çözülebildi.
Amsterdam’daki uçak Mart 2024’te ayrılırken Münih’teki A320, 834 günlük bekleyişin ardından Haziran 2024’te havalimanından ayrıldı. Münih’teki uçağın bu süre içerisinde yaklaşık 460 bin euro park maliyeti oluşturduğu bildirildi. Bu uçakların yeniden uçabilmesi için önemli bakım ve uçuşa elverişlilik çalışmalarının yapılması gerekti. Cenevre’deki VP-BOE ise aynı şansı henüz yakalayamadı.
Bir daha uçabilecek mi?
Teknik açıdan dört buçuk yıl yerde kalmış bir A321’in tekrar uçması teorik olarak imkânsız değil. Uzun süre depolanan uçaklar gerekli bakım ve kontrollerden sonra yeniden hizmete döndürülebiliyor. Ancak VP-BOE’nin durumu normal bir uçak depolama programından farklı.
Uçağın uzun süre boyunca aktif bakım programının dışında kalması, yaptırımlar nedeniyle bakım ve parça tedarikinin karmaşık hale gelmesi ve mülkiyet konusundaki hukuki durum, yeniden hizmete dönüş maliyetini ciddi biçimde artırıyor. Bu nedenle “uçak artık kesinlikle bir daha uçamaz” demek için kamuya açık yeterli teknik veri bulunmuyor. Buna karşılık uçağın yeniden uçuşa elverişli hale getirilmesinin oldukça pahalı ve karmaşık olacağı açık.
Ekonomik değerlendirme sonucunda uçağın yeniden hizmete döndürülmesi yerine parçalarının değerlendirilmesi veya hurdaya ayrılması da seçenekler arasında olabilir. Ancak Eylül 2026 itibarıyla VP-BOE’nin geleceğine ilişkin kesinleşmiş böyle bir karar açıklanmış değil.
2013 model A321’in geleceği belirsiz
VP-BOE yaklaşık 13 yaşında bir Airbus A321-211. Normal şartlarda bu yaştaki bir A321’in ekonomik ömrünün sonuna geldiğini söylemek mümkün değil; dünyanın birçok bölgesinde çok daha yaşlı A320 ailesi uçakları ticari operasyonlarını sürdürüyor.
Cenevre’deki uçağın sorunu yaşı değil, dört buçuk yıldır içinde bulunduğu sıra dışı koşullar.
Bir tarafta milyonlarca franka ulaşan park maliyeti ve olası bakım faturası, diğer tarafta yaptırımlar, tasfiye süreci ve mülkiyet sorunları bulunuyor. Böylece 27 Şubat 2022’de birkaç saat içerisinde Moskova’ya dönmesi planlanan bir Airbus A321, Avrupa havacılığının son yıllardaki en sıra dışı yerde kalan uçaklarından birine dönüştü.
Dört buçuk yıl sonra uçak hâlâ Cenevre’de. Ancak artık asıl soru ne zaman ayrılacağı değil, havalimanından bir gün kendi motorlarıyla ayrılıp ayrılamayacağı.
