Los Angeles merkezli girişim Wright Electric, ilk sıfır emisyonlu bölgesel yolcu uçağı Wright Spirit için lansmanını yaptı. Şirket, 2026 yılına kadar tamamen elektrikli uçağı gökyüzü ile buluşturabilmenin hesaplarını yapıyor.

2016 yılında on kişilik bir ekiple kurulan Wright Electric, elektrikli havacılıkta önemli adımlar atıyor. Şirket, Wright Spirit’in tasarımını, sonradan BAE Systems’in bir parçası haline gelen British Aerospace tarafından üretilen 100 koltuklu BAe 146 modeli üzerine inşa etti. BAe 146, 1983 ve 2001 yılları arasında üretildi. 1992’den itibaren Avro International Aerospace tarafından uçağın daha gelişmiş bir versiyonu da üretilmişti.

Wright Electric, tamamen elektrikli 186 koltuklu Wright 1 isimli programı geliştirmek üzere yola çıktı. Tek koridorlu uçak, 1,290 km menzile sahip rotalarda uçan havayolları için düşünüldü. Genel olarak Amerikalı şirket, bu uçakla sıfır karbon operasyonları, düşük yakıt maliyetleri, sessizlik ve hızlı kalkış gerçekleştirmek hedeflerine odaklanmış durumda.

İlgili Haber | En Sessiz Elektrikli Uçak Adayı

Şirket, tamamen elektrikli bir ticari uçak için tahrik sisteminin geliştirilmesi konusunda da son birkaç yılda büyük ilerleme kaydetti. Geliştirilen yüksek verimli, yüksek güç yoğunluklu bir invertör ile 2 MW (2,700 beygir) gücünde motor içeren Wright’ın tamamen elektrikli tahrik sistemi, mevcut hidrokarbon bazlı tahrik sisteminin yerini alacak.

Wright Electric şirketi, Wright Spirit modeli için bir saatlik uçuşlara konsantre olmak istiyor. Londra-Paris, Seul-Jeju, Rio de Janeiro-São Paulo ve San Francisco-Los Angeles gibi rotaların hepsinde uçmaya aday bir uçak üretilmek isteniyor.

Şirketin CEO’su Jeff Engler, yaptığı bir açıklamasında, “Havacılık endüstrisi, 2050 yılına kadar net sıfır karbon emisyonu taahhüt etti, ancak Wright 2026’dan itibaren tüm emisyonları sıfırlamayı taahhüt ediyor” diyecek kadar iddialı. “Havacılıkta dünyanın en büyük güç aktarma elemanını ürettiğimiz için, dünyanın en yoğun uçuş rotalarında doğrudan hizmet veren en büyük sıfır emisyon güçlendirmelerini de yapabiliriz” şeklinde, hedeflerinin çok büyük olduğunu söylüyor.

Pazar Koşullarını Değiştirebilir

Böylesi kısa menzilli elektrikli uçaklar, havacılıkta yeni fırsatların da kapısını açabilir. Üreticiler ve havayolları, yolcuları bölgesel rotalarda bu uçaklara yönlendirerek, büyük merkezlere topladıktan sonra, onları gitmek istedikleri destinasyonlara dağıtabilir. Bu sayede yeterince iyi hizmet alamayan havaalanlarının da bu durumu bir fırsata çevirebileceği düşünülüyor. Bu gelişmeler, havayollarının uçuş ağlarının gelecekte yenilenmesine sebep olabilir.

İlgili Haber | Tamamen Elektrikli İlk Ticari Uçak Havalandı

Wright Electric’in piyasada oldukça etkili destekçileri var. Örneğin, Viva Aerobus CEO’su Juan Carlos Zuazua, şirketin danışma kurulunun bir üyesi olarak Wright Spirit’in gelişimini desteklemekten çok memnun olduğunu söylüyor. Meksikalı taşıyıcı, sıfır emisyonlu uçuşların bir an önce hayata geçirilebilmesi için Wright ile birlikte çalışmayı dört gözle bekliyor.

easyJet, de Wright ile dirsek temasında olan önemli şirketlerden biri. İngilizlerin düşük maliyetli havayolu, gelecekte elektrikli ve hidrojenli uçaklar ile operasyon yapabilme fikri üzerine kafa yoruyor ve 2017’den beri bu konuda Wright ile görüşmeler yürütüyor.

Havacılıkta Gelecek İçin Eski ve Yeni Bir Araya Geliyor

Wright Electric, 800 milin altında menzile sahip uçuşlardan kaynaklanan karbon emisyonlarını ortadan kaldırma misyonu ile yola çıktı. Üstelik bu hedefe giderken, efsanevi bir BAe 146’nın, havacılığın geleceği üzerinde doğrudan bir etkisi olması ise bambaşka bir güzellik olarak yorumlanıyor. Her ne kadar dört motorlu uçak ilk uçuşunu 40 yıl önce gerçekleştirmiş olsa da, önümüzdeki on yılda havacılık endüstrisinin gidişatını şekillendirmekte büyük pay sahibi olabilir.

Overair tarafından geliştirilen ve kelebek anlamına gelen Butterfly, enerji açısından verimli ve rakiplerine göre çok daha sessiz olmasını sağlayan dört büyük motora sahip. Bu şık görünüme sahip olan elektrikli, dikey iniş kalkış yapabilme özelliğine sahip (eVTOL) hava aracı, Dünya’nın en sessiz elektrikli uçağı olmaya aday!

Dünyaca ünlü boksör Muhammed Ali, 1964’te Dünya Ağır Siklet Boks Şampiyonu Sonny Liston’a karşı kazandığı zaferin ardından tüm dünyanın konuşacağı bir cümle kurmuştu: “Kelebek gibi uçarım, arı gibi sokarım” İşte Overair tarafından geliştirilen, altı koltuklu, elektrikli, dikey kalkış ve iniş yapabilen (eVTOL) hava aracı Butterfly hakkında kısa süre önce kamuoyu ile paylaşılan ayrıntılar, Muhammed Ali’nin sloganına çok yakın. Şirket, projeyi “Büyütülmüş bir drone değil, küçültülmüş askeri nakliye uçağı düşünün” şeklinde özetliyor.

Beş kişilik Butterfly, 160 km menzili ve saatte 320 km maksimum hıza ulaşabilme özelliği ile her türlü hava koşulunda uçacak şekilde tasarlandı. Hava aracına güç veren dört büyük rotoru ve en yakın rakibinin iki katı büyüklüğündeki toplam disk alanı ile Butterfly, kendine özgü bir tahrik sistemine sahip.

Butterfly’da kullanılan dört büyük rotor, kanatlarda ve kuyrukta daha fazla sayıda küçük pervane kullanan diğer eVTOL hava araçlarına kıyasla Butterfly’ın güç talebini azaltıyor. Overair CEO’su Ben Tigner: temelde rakiplerine nazaran farklı bir uçak türü geliştirdikleri görüşünde. Tigner, Butterfly’ın, güvenlik, kullanım, yolcu deneyimi ve satın alınabilirlik için optimize edilmiş bir ulaşım sistemi oluşturacağı iddiasında.

Tigner ayrıca, tahrik tasarımının uçağa daha fazla verimlilik kazandırdığını ve bu nedenle rakiplerin kullandığı hibrit çözümler yerine sadece batarya gücüyle çalışabileceğini söylüyor.

İlgili Haber | Elektrikli Uçan Araba eVTOL Gerçek Olacak mı?

Öte yandan kullanılan büyük pervaneler, diğer eVTOL’lerden daha düşük hızlarda çalışabildiği için, hava aracının oluşturduğu gürültü seviyesini de düşürüyor. Butterfly’daki ses düzeyi, alışılmadık derecede düşük. Sesin kalitesi de geleneksel helikopterler gibi döner kanatlı hava araçlarından oldukça farklı. Seyir esnasında ortaya çıkan gürültü seviyesi, insanların işitme aralığının en alt basamağında yer alan 30 dBA ile 55 dBA arasında yer alıyor.

Bu da Overair tarafından ortaya atılan, Butterfly’ın en sessiz elektrikli uçak olduğu iddiasını doğruluyor.

Overair şirketinin de ilginç bir geçmişi var. Şirketin kurucusu Abraham (Abe) Karem, insansız hava acacı Predator ve rotorlu hava araçları dayanıklılık rekorları kıran A160 Hummingbird‘ü tasarladıktan sonra “Dronefather” lakabını aldı. Karem, şu anda sivil kullanım için çeşitli özelliklere kavuşturulan Butterfly üzerinde çeşitli askeri uygulamalar da denedi.

Butterfly, çalışmayan bir pervane ile uçma yeteneği de dahil olmak üzere yedekli sistemleriyle birlikte yaklaşık 500 kg ağırlığa sahip olacak. Füturistik hava aracında fly by tire kontrol sistemi de bulunuyor. Bu özellik, Butterfly’ın gelecekteki sürümleri için hedeflenen otonom uçuşları gerçekleştirebilmesini sağlayacak.

Overair, Butterfly’ın prototipinin gelecek yıl uçmasını ve 2025’te FAA’den uçuşa elverişlilik sertifikasını almasını hedefliyor.

Pipistrel Alpha Electro, gücünü tamamen elektrikten elde eden bir uçak modeli. Bu uçak, geçtiğimiz günlerde, bataryalarını güneş enerjisiyle çalışan özel bir aparat yardımıyla şarj ederek, 220 millik ( yaklaşık 350) bir uçuş gerçekleştirmeyi başararak, bir ilke imza attı. Bu özel uçuşta, toplamda dört bölgesel havalimanına iniş kalkış gerçekleştirildi. 

İki  koltuklu, elektrikli uçak, Güneş enerjisiyle şarj edilen pillerle gerçekleştirdiği tarihi uçuşunu, Kaliforniya’da Fresno ve Lodi arasında gerçekleştirdi. New Vision Aviation Başkanı Joe Oldham, 20 Temmuz’da Pipistrel Alpha Electro’su ile Fresno’dan havalandı ve Lodi’ye inmeden önce, bataryalarını şarj edebilmek için iki farklı havaalanında (Modero ve Modesto) durdu. Ardından aynı güzergahı kullanarak geri döndü ve yaklaşık 350 km menzile sahip uçuşunu, sorunsuz bir şekilde tamamladı.

Oldham: “Birkaç yıl önce, Beam’deki insanlarla konuşurken, San Joaquin Vadisi boyunca uçabilmek için, Güneş enerjisi ünitelerini kullanarak, uçağı bu şekilde şarj etmenin harika olabileceğini düşündük ve bunu hayata geçirdik” diyor.

Beam tarafından geliştirilen EV ARC, elektrikli araçları ve şimdi de uçakları şarj etmek için tasarlanmış özel bir dönüştürücüye sahip, mobil, bağımsız bir solar (güneş enerjisiyle çalışan) şarj istasyonu.

Beam Global CEO’su Desmond Wheatley, tarihi uçuşun ardından: “Bu tarihi Dünya rekoru, sıfır emisyonlu havacılık için yeni bir sayfanın daha açıldığını işaret ediyor” gibi oldukça iddialı bir açıklamada bulundu.

Şirket, ABD genelindeki yaklaşık 20.000 kamu ve özel havaalanının hepsine, temiz, herhangi bir kurulum işlemi gerektirmeyen şarj altyapısı yerleştirmeyi hedefliyor. Mobil şarj cihazı EV ARC, Güneş enerjisini elektriğe dönüştürüyor.

Güneş enerjisi teknolojisini, genellikle uzak veya kırsal yerlerdeki küçük hava limanlarında kullanma fikri şimdilik daha hayata geçirilebilir duruyor. Beam şirketi, iki park yeri arasına sığacak şekilde tasarlanan EV ARC’yi, tarihi uçuş boyunca Pipistrel’i şarj etmek için California’daki dört havaalanına taşıdı.

Oldham: “Bu başarılı uçuş, sürdürülebilir havacılıkta şebekeden güç almamız gerekmediğini net olarak gösterdi” görüşünde. Amaçlarının, daha temiz ulaşım seçeneklerine duyulan ihtiyaç konusunda farkındalık yaratmak ve dünyaya neyin mümkün olduğunu göstermek olduğunu söylüyor.

Elektrikli uçaklar, şu an için özel uçakların çok küçük bir miktarını temsil ediyor. Ancak elektrikli dikey kalkış ve iniş (eVTOL) modeller pazarda görünür hale geldikçe, bu oranın önümüzdeki on yılda artması bekleniyor. Pipistrel ve Bye Aerospace gibi üreticiler, uçuş eğitimi veren şirketleri hedef alarak, düşük maliyetli elektrik motorlu uçaklar geliştiriyor. Bu uçakların uçuş eğitimleri sırasında yaygın olarak kullanılması hedefleniyor.

Oldham: ‘‘dezavantajlı gençleri, havacılıktaki kariyer hedefleri doğrultusunda hazırlayan, kar amacı gütmeyen kuruluşunun, üç yıldır iki adet elektrikli Pipistrel’e sahip olduğunu” söylüyor. “Sessiz, güvenilir ve emniyetli bu uçaklarla uçmak çok güzel. Pistonlu motorlara sahip bir uçaktan çok daha yumuşak” diyen Oldham, aynı zamanda bu uçakların bakım ve elektrik maliyetleri de çok az olduğu için onları seçtiklerini söylüyor.

Breed ve New Vision’ın bir sonraki rekor denemesi biraz zaman alabilir. Ancak Oldham, elektrikli araçlar için şebekeden bağımsız altyapının sürdürülebilir havacılığın geleceğin kullanılabileceğini göstererek, artık çok daha önemli bir noktaya geldiklerine inanıyor.

Havacılık endüstrisinde bir ‘ilk’ daha yaşandı. Tamamen elektrikli ilk ticari uçak DHC-2 de Havilland Beaver, Kanada’nın Vancouver kentinde havalandı. Deneme uçuşu yaklaşık 15 dakika sürdü.

Dünyanın tamamen elektrikli ilk ticari uçağının deneme uçuşu, motor üretecisi Avustralyalı magniX ile Kanada merkezli havayolu şirketi Harbour Air ortaklığında gerçekleştirildi.

Deneme uçuşunda kokpitte Harbour Air’in kurucusu ve yöneticisi Greg McDougall vardı. 62 yaşında ve altı yolcu kapasitesine sahip olan uçak, 750 beygir gücünde (560 kW) magni500 tahrik sistemi ile güçlendirildi. Haziran 2019’da Paris Airshow’da tanıtılan magni500, uçaklara güç sağlamak için temiz ve verimli bir yol izleyen, yüksek güç yoğunluklu bir elektrikli tahrik sistemi.

Greg McDougall, “Hedefimiz tüm filoyu elektrikli araçlarla donatmak” dedi.

‘Elektrik çağı başladı’

magniX’in Başkanı Roei Ganzarski de, bu teknoloji sayesinde hem havayollarının bakım maliyetlerinin düşeceğini hem de sıfır emisyon sağlanacağını belirtti.

Deneme uçuşunun başarılı geçtiğini söyleyen Ganzarski, “Bugün yaşananlar, havacılıkta elektrik çağının başladığı anlamına geliyor” diye konuştu.

İlgili Haber | Havacılık Tarihinin İlk Elektrikli Uçak Kazası

Bir diğer unsur da şarj ömrü. Roei Ganzarski’ye göre deneme yapan bu uçak gibi araçlar lityum bataryalarla sadece 160 kilometre yol kat edebiliyor. Ancak Ganzarski, ‘devrimi başlatmak’ için bunu yeterli bulduklarını söyledi.

ICAO da Teşvik Ediyor

Sivil havacılık endüstrisi, insanlar gökyüzüne gittikçe daha fazla alıştıkları için en hızlı büyüyen karbon emisyonu kaynaklarından biri durumunda. Her geçen gün yeni teknolojilerle donatılmış hava araçları gökyüzüyle buluşmaya deva ediyor.

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), daha verimli biyoyakıt tüketen motorların ve daha hafif uçak malzemelerinin kullanımının yanı sıra rota optimizasyonu konusunda da sektörü sürekli teşvik ediyor.

İlgili Haber | Elektrikli Araçların Potansiyel Tehlikeleri

Bakan şans diledi

Kanada Ulaştırma Bakanı Marc Garneau, deneme uçuşundan önce yaptığı açıklamada ‘işlerin iyi gitmesi için şans dilemiş’ ve eğer uçuş başarılı olursa bunun ‘daha çevre dostu bir hava taşımacılığı için model teşkil edeceğini’ belirtmişti.

magniX ve Harbour Air şimdi tahrik sistemi ve uçakların güçlendirilmesi için sertifikasyon ve onay sürecine başlayacak. Sertifikasyon süreci tamamlandıktan sonra, Kanada deniz uçağı operatörü, 2022 yılına kadar filosundaki 40’tan fazla uçağın tamamını elektrikli hale dönüştürmeyi planlıyor.

İlgili Haber | Elektrikli Uçan Araba eVTOL Gerçek Olacak mı?

Muhammed YILMAZ