Airbus ve Safran, A320neo’nun yerini alabilecek yeni nesil dar gövdeli uçaklarda kullanılmak üzere yüksek açıklık oranlı kanatlar, katlanabilir kanat uçları ve elektrikli kumanda sistemleri üzerinde çalışıyor. Safran, gelecekteki Airbus eAction programında kanat hareketlerini yöneten aktüatör sayısının yaklaşık iki katına çıkabileceğini öngörüyor.
Airbus ve Boeing, sırasıyla A320neo ve 737 MAX ailelerinin yerini alacak yeni nesil dar gövdeli uçakların sistem mimarileri hakkında henüz nihai kararlarını vermedi. Ancak havacılık tedarikçileri, gelecekteki uçak tasarımlarına yönelik teknolojilerini geliştirmeye başladı. Bu alanda çalışmalarını hızlandıran şirketlerden biri olan Safran, Airbus’ın üzerinde araştırmalar yürüttüğü yüksek açıklık oranlı kanat tasarımı için yeni nesil aktüatörler ve uçuş kumanda sistemleri geliştiriyor. Fransız üretici, daha uzun ve ince kanatların aerodinamik verimliliğini artıracak teknolojilerin yanı sıra katlanabilir kanat uçlarının güvenli biçimde çalışmasını sağlayacak mekanizmalar üzerinde yoğunlaşıyor.
Yüksek açıklık oranlı kanatlar, kanat açıklığının büyütülmesi ve kanat geometrisinin daha ince bir yapıya kavuşturulması sayesinde indüklenmiş sürüklemeyi azaltabiliyor. Bu da özellikle seyir uçuşunda yakıt tüketiminin düşürülmesine katkı sağlayabiliyor. Ancak kanat açıklığının artırılması, dar gövdeli uçakların havalimanı altyapısıyla uyumluluğu açısından yeni sorunlar oluşturuyor. Günümüzde bu uçaklar için kullanılan park pozisyonlarının önemli bir bölümü yaklaşık 36 metrelik kanat açıklığı sınırına göre düzenlenmiş durumda. Airbus’ın araştırdığı katlanabilir kanat ucu teknolojisi, uçuş sırasında daha geniş bir kanat kullanılmasına imkân tanırken yerde kanat uçlarının katlanmasıyla mevcut park alanlarına uyum sağlanmasını amaçlıyor.
Airbus, İki Ayrı Programla Geleceğin Kanat Teknolojisini Geliştiriyor
Airbus, yeni nesil kanat tasarımlarını değerlendirmek amacıyla birbirine paralel iki araştırma ve teknoloji programı yürütüyor. Bunlardan ilki, şirketin inovasyon birimi Airbus UpNext tarafından geliştirilen eXtra Performance Wing (X-Wing) programı. Bu çalışma kapsamında bir Cessna Citation VII iş jeti, yüksek açıklık oranlı ve uçuş koşullarına göre uyarlanabilir profile sahip deneysel bir kanatla donatılıyor. Tasarımda ayrıca uçuş sırasında aşırı türbülansın oluşturduğu yüklere karşı kanadın davranışını iyileştirmeyi amaçlayan menteşeli kanat uçları bulunuyor. Airbus, X-Wing gösterim uçağının ilk uçuşunu 2026 yılı içerisinde gerçekleştirmeyi planlıyor.
İkinci araştırma programı ise Wing of Tomorrow (Geleceğin Kanadı) olarak adlandırılıyor. Bu programda yeni kanat geometrilerinin yanı sıra üretim yöntemleri ve endüstriyel uygulamalar inceleniyor. Airbus, çalışmalar kapsamında modifiye edilmiş bir A321neo üzerinde kanat uzantılarını test etmeyi planlıyor. Bu uzantılar, katlanabilir kanat uçlarının uçuş sırasında tamamen açılmış konumunu temsil edecek. Böylece gelecekteki dar gövdeli uçaklarda kullanılabilecek daha geniş kanatların yapısal ve operasyonel özellikleri değerlendirilebilecek.
Katlanabilir kanat ucu teknolojisi ticari havacılık açısından tamamen yeni bir yaklaşım değil. Boeing, geliştirme süreci devam eden 777X geniş gövdeli uçak ailesinde benzer bir çözüm kullanıyor. Ancak Airbus’ın araştırmaları, bu teknolojinin daha küçük dar gövdeli uçaklara uygulanmasına ve yüksek açıklık oranlı kanatlarla birlikte kullanılmasına odaklanıyor. Bu tasarımın hayata geçirilmesi, mevcut uçaklardan farklı aktüatör yerleşimleri ve uçuş kumanda mimarileri gerektirecek.
Safran, Airbus eAction İçin Yeni Nesil Aktüatörler Geliştiriyor
Safran Electronics & Defense, 2025 yılında Collins Aerospace’ten devraldığı uçuş kumanda ve aktüasyon faaliyetlerini kendi organizasyonuna entegre etti. Bu satın alma sayesinde Collins’in hidrolik ve mekanik aktüasyon teknolojileri ile fly-by-wire alanındaki deneyimi, Safran’ın elektromekanik aktüatör ve elektronik sistemlerdeki uzmanlığıyla bir araya getirildi. Şirket yöneticileri, 26 Ekim’de İngiltere’nin Wolverhampton kentinde gerçekleştirilen tesis ziyaretinde bu birleşimin yüksek açıklık oranlı kanat teknolojilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacağını belirtti.
Safran, Airbus’ın gelecekteki dar gövdeli uçak programında kanat aktüasyon sistemlerinin tedarikçisi olabilmek amacıyla araştırma ve teknoloji gösterim faaliyetlerini sürdürüyor. Şirketin üzerinde çalıştığı senaryoda Airbus, kurum içinde eAction adıyla anılan yeni nesil dar gövdeli uçak tasarımında yüksek açıklık oranlı kanat kullanacak. Safran da bu kanadın hareketli yüzeylerini ve katlanabilir uçlarını kontrol eden sistemlerin geliştirilmesinde görev almayı hedefliyor.
Safran Electronics & Defense CEO’su Franck Saudo, Boeing’in de gelecekteki dar gövdeli uçağında benzer bir kanat mimarisini tercih etmesi halinde aynı teknolojilerden yararlanılarak üreticiye özel sistemler sunabileceklerini açıkladı. Şirketin bu alandaki rakipleri arasında Eaton, Liebherr-Aerospace, Moog ve Parker Aerospace bulunuyor. Safran, kendi teknoloji gösterim programlarının yanında Airbus’ın Wing of Tomorrow çalışmalarına da katılıyor. Şirket, yaklaşık 2030 yılına kadar Teknoloji Hazırlık Seviyesi 6’ya (TRL 6) ulaşmış bir ürün geliştirme aşamasına gelmeyi hedefliyor.
Kanat Açıklığı %20 Artabilir: Her Uçta 4,5 Metrelik Uzantı
Safran’ın üzerinde çalıştığı tasarım senaryosunda, kanatların her iki ucuna 4,5 metre uzunluğunda katlanabilir uzantılar eklenmesi öngörülüyor. Bu düzenlemeyle toplam kanat açıklığının yaklaşık %20 artırılması hedefleniyor. Daha geniş kanat yapısı aerodinamik verimliliği artırma potansiyeli taşırken kanadın uç bölümlerine doğru incelmesi, hareket mekanizmalarının yerleştirilmesini zorlaştırıyor. Bu nedenle Safran mühendisleri, sınırlı hacimlere sığabilecek daha kompakt aktüatörler üzerinde çalışıyor.
Katlanabilir kanat uçlarının güvenli şekilde açılması, katlanması ve uçuş konumunda sabitlenmesi, sistem tasarımının en önemli teknik gereksinimleri arasında bulunuyor. Franck Saudo’ya göre sertifikasyon otoriteleri, kanat uçlarının uçuş sırasında açık konumda nasıl kilitlendiğini ve yerde taksi yapılırken kilitlerin nasıl çözüldüğünü ayrıntılı biçimde değerlendirecek. Özellikle düzensiz yüzeylerde taksi sırasında oluşabilecek titreşim ve hareketlerin, kilitleme mekanizmasının güvenilirliğini etkilememesi gerekiyor.
Safran’ın geliştirdiği çözümde her kanat ucunda iki kilitleme ve mandallama ünitesi ile bunlara bağlı konum sensörleri bulunması planlanıyor. Sistem, elektrik ve hidrolik güçten yararlanacak şekilde tasarlanıyor. Kanat ucunun açılması ve katlanması için yüksek tork üretebilen tek bir motor kullanılması öngörülüyor. Özellikle yan rüzgâr altında taksi yapılırken yukarı kaldırılmış kanat ucunun yelken etkisi oluşturabilmesi, mekanizmanın karşılaması gereken tork ihtiyacını artırıyor.
Safran’ın geliştirdiği sistemler, iki yıldır Airbus’ın Almanya’nın Bremen ve İngiltere’nin Filton kentlerindeki tesislerinde gerçekleştirilen yer testlerine katkı sağlıyor. Bu çalışmalar, katlanabilir kanat uçlarının hareket mekanizmalarının ve kilitleme sistemlerinin gelecekteki uçak tasarımlarına uygulanabilirliğinin değerlendirilmesini amaçlıyor.
Dağıtılmış Flap Sistemiyle Kanat Kontrolü Değişebilir
Airbus’ın araştırdığı uzun ve ince kanat yapısı, mevcut dar gövdeli uçaklardan farklı uçuş kumanda ihtiyaçları ortaya çıkarıyor. Daha yüksek açıklık oranına sahip kanatların esnekliği artarken aerodinamik yüklerin ve kanat deformasyonlarının yönetilmesi daha karmaşık hale gelebiliyor. Safran, bu gereksinimleri karşılamak amacıyla dağıtılmış flap sistemi (distributed flap system) üzerinde çalışıyor. Tasarımda kanadın firar kenarı boyunca yer alan hareketli yüzeylerin daha fazla sayıda aktüatör aracılığıyla kontrol edilmesi ve böylece aerodinamik yük dağılımının daha hassas biçimde yönetilmesi hedefleniyor.
Dağıtılmış firar kenarı kontrolünün, kanadın aerodinamik verimliliğini artırması ve uzun, ince kanat yapısının beraberinde getirdiği göreli kararsızlıkların kontrol edilmesine yardımcı olması bekleniyor. Safran mühendisleri, bu sistem için tamamen elektrikli ve senkronize aktüasyon teknolojilerini değerlendiriyor. Elektromekanik aktüatörlerin kullanılması, hidrolik sistemlere kıyasla kurulum ve bakım süreçlerini sadeleştirme, sistem karmaşıklığını azaltma ve ağırlık tasarrufu sağlama potansiyeli taşıyor.
Geliştirilmesi planlanan sistemde aktüatörlerin kanat üzerindeki farklı bölümlerdeki yükleri ayrı ayrı yönetmesi ve aktif trim işlevlerini desteklemesi hedefleniyor. Ancak daha ince ve esnek bir kanat yapısında aktüatörlerin yerleştirilmesi, bakım amacıyla erişilebilir olması ve titreşimlere dayanması önemli tasarım gereksinimleri oluşturuyor. Saudo, yüksek açıklık oranlı kanatlarda hareketli kumanda yüzeylerinin mevcut uçaklara göre daha sık çalışmasının gerekebileceğini de belirtiyor. Bu durum, aktüatörlerin dayanıklılık ve kullanım ömrü gereksinimlerini doğrudan etkileyebilir.
Yeni Airbus Kanadında Aktüatör Sayısı İki Katına Çıkabilir
Safran Electronics & Defense CEO’su Franck Saudo, Airbus eAction programında kullanılabilecek yeni kanat tasarımının mevcut A320 ailesine kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla aktüatöre ihtiyaç duyabileceğini öngörüyor. A320 ailesinin kanatlarında halihazırda çift haneli sayıda aktüatör bulunurken gelecekteki dağıtılmış kumanda yüzeyi mimarisi, daha fazla sayıda hareket mekanizması gerektirebilir.
Saudo’ya göre yeni tasarımda hidrolik aktüatörlerin toplam sistem içindeki payı azalacak. Elektrikli aktüatörlerin ise ihtiyaç duyulan sistemlerin yaklaşık yarısını karşılaması bekleniyor. Bu yaklaşım, uçuş kumanda sistemlerinde elektrikli teknolojilerin kullanımını artırmayı hedefleyen çalışmalarla uyumlu olsa da gelecekteki uçağın nihai sistem mimarisi henüz belirlenmiş değil.
Aktüatör sayısının artması, kanat hareketlerinin daha hassas biçimde yönetilmesine imkân sağlayabilir. Ancak aynı zamanda sistemlerin üretimi, montajı, kontrolü ve bakımı açısından yeni gereksinimler ortaya çıkaracak. Safran’ın geliştirme çalışmalarında yalnızca aktüatörlerin teknik performansına değil, yüksek üretim adetlerinde ekonomik ve tekrarlanabilir biçimde üretilebilmesine de odaklanmasının nedeni bu gereksinimler.
Safran, A320neo Parçalarının Montajında Robot Kullanımını Artırıyor
Safran, Airbus’ın gelecekteki dar gövdeli uçak programına hazırlanırken üretim süreçlerini de yeniden düzenliyor. Airbus’ın eAction için değerlendirdiği üretim hedefinin ayda yaklaşık 100 uçak olduğu belirtiliyor. Böyle bir üretim temposuna ulaşılması, uçak üreticisinin yanı sıra alt sistem ve parça tedarikçilerinin de yüksek adetli üretime uygun süreçler geliştirmesini gerektirecek.
Bu amaçla Safran, yaklaşık bir yıldır A320neo ailesinde kullanılan bir bileşenin montajını otomatikleştirmeye yönelik çalışmalar yürütüyor. A320neo’nun slat ve flap sistemlerinde kullanılan dişli kutularının her birinde 10 pinyon dişli bulunuyor. Safran, normalde hassas mekanik montaj gerektiren bu dişli kutularının birleştirilmesi işlemini robotlarla gerçekleştirebilecek bir üretim süreci geliştirdi. Şirket, bu çalışmayla karmaşık montaj işlemlerinin otomasyon yoluyla daha yüksek üretim adetlerine uyarlanabileceğini göstermeyi amaçlıyor.
Söz konusu otomasyon çalışmasının ilk aşamada Airbus’ın mevcut A320neo üretim hedeflerini desteklemesi bekleniyor. Ancak elde edilen üretim deneyiminin gelecekteki eAction programında da kullanılabileceği değerlendiriliyor. Safran ayrıca tedarik zinciri üzerindeki kontrolünü artırmak amacıyla Fransa’nın Chambéry kentinde faaliyet gösteren Alt Bearings şirketini haziran ayında bünyesine kattı. Bu satın alma, şirketin belirli mekanik bileşenlerde dikey entegrasyonunu güçlendirmeye yönelik adımlarından biri olarak öne çıkıyor.
Airbus ve Boeing’in yeni nesil dar gövdeli uçaklarında hangi kanat ve uçuş kumanda mimarilerini tercih edeceği henüz kesinleşmedi. Buna rağmen Safran’ın katlanabilir kanat uçları, elektromekanik aktüatörler ve dağıtılmış flap kontrolü üzerinde yürüttüğü çalışmalar, gelecekteki uçakların kanat tasarımlarında değerlendirilen teknolojik seçenekleri ortaya koyuyor. Airbus’ın araştırma programlarından elde edilecek sonuçlar, bu sistemlerin yeni nesil dar gövdeli uçaklarda kullanılıp kullanılmayacağının belirlenmesinde etkili olacak.
