ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), hava trafik kontrol iletişim altyapısında yaşanan arıza nedeniyle ülke genelinde uyguladığı uçuşları yerde tutma kararını beş saat sonra kaldırdı. 6.300’den fazla uçuş iptal edilirken 9.500 uçuş gecikti. İlk açıklamalar, eski iletişim sistemleriyle yeni teknolojilerin entegrasyonu sırasında yaşanan sorunlara işaret ediyor.
ABD’de hava trafik kontrol sisteminin iletişim altyapısında meydana gelen arıza, ülke genelindeki uçuş operasyonlarını durma noktasına getirdi. Federal Havacılık İdaresi (FAA), hava trafik kontrolörleri ve pilotlar arasındaki iletişimi destekleyen sistemde yaşanan istikrarsızlık nedeniyle ülke çapında ground stop kararı aldı.
Yaklaşık beş saat süren uygulama, cuma akşamı sona erdi. Uçuşların yeniden başlamasına izin verilmesine rağmen yaşanan aksaklığın etkilerinin hafta sonu boyunca devam etmesi bekleniyor. Havayollarının uçaklarını ve uçuş ekiplerini yeniden planlanan noktalara konumlandırması, normal operasyon düzenine dönülmesini zorlaştırıyor. Olay, 11 Eylül saldırılarından bu yana ABD hava trafiğinde yaşanan en ağır ülke çapındaki uçuş durdurma uygulamalarından biri olarak değerlendiriliyor.
FAA’nın Telekomünikasyon Altyapısındaki Arıza Araştırılıyor
ABD basınında yer alan bilgilere göre uçuşların durdurulmasına neden olan sorunun, FAA Telecommunications Infrastructure (FTI) olarak bilinen iletişim ağıyla bağlantılı olduğu değerlendiriliyor. FTI, ABD hava trafik kontrol sisteminin özel telekomünikasyon omurgasını oluşturuyor. FAA, hava trafik kontrol merkezleri ve ilgili birimler arasındaki iletişim hizmetlerinin sağlanmasında bu altyapıdan yararlanıyor. Sistem, uzun yıllardır kullanılan bakır kablo altyapısının yüksek hızlı fiber optik bağlantılarla değiştirilmesini içeren büyük bir modernizasyon programından geçiyor. Birkaç yıla yayılan dönüşüm çalışmalarıyla iletişim kesintilerinin azaltılması, bu kesintilerden kaynaklanan uçuş gecikmelerinin önlenmesi ve hava trafik sisteminin güvenilirliğinin artırılması hedefleniyor.
Modernizasyonun bir diğer amacı, ABD hava sahasının gelecekteki ihtiyaçlarına hazırlanması. Yeni iletişim altyapısının insansız hava araçları, elektrikli dikey kalkış ve iniş yapabilen hava araçları (eVTOL) ve hava taksilerinin hava trafik sistemine entegrasyonunu kolaylaştırması planlanıyor. Ancak son olay, mevcut altyapı ile yeni teknolojilerin birlikte çalıştırıldığı geçiş dönemindeki teknik riskleri gündeme getirdi.
6.300’den Fazla Uçuş İptal Edildi, 9.500 Uçuş Gecikti
Havacılık veri şirketi FlightAware’in paylaştığı bilgilere göre FAA’nın uçuşları yerde tutma kararını kaldırdığı cuma akşamı itibarıyla ABD içinde gerçekleştirilen, ABD’ye gelen veya ABD’den kalkan 6.300’den fazla uçuş iptal edilmişti. Geciken uçuş sayısı ise yaklaşık 9.500’e ulaşmıştı. Yolcu uçuşlarının yanı sıra hava kargo ve posta taşımacılığı da kesintiden etkilendi. Uçuşların yeniden başlaması, havayollarının normal operasyonlarına hemen dönebileceği anlamına gelmiyor. Uçuş iptalleri nedeniyle bazı uçaklar ve ekipler planlanan konumlarının dışında kaldı. Bu durum, sonraki seferlerin gerçekleştirilmesi için gerekli uçak ve personel planlamasını da etkiliyor.
Havayollarının uçaklarını ve ekiplerini yeniden konumlandırması, uçuş programlarını düzenlemesi ve biriken operasyonel aksaklıkları gidermesi günler, hatta haftalar sürebilir. ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, cuma akşamı Beyaz Saray’da düzenlenen basın toplantısında yaşanan aksaklığın etkilerinin giderilmesinin zaman alacağını söyledi.
ABD Ulaştırma Bakanı: Eski Sistemler ve Veri Yükü Arızaya Yol Açtı
Sean Duffy, iletişim sistemindeki sorunun nedenlerine ilişkin açıklamasında eski ağ anahtarları, yönlendiriciler ve aşırı veri yüküne dikkat çekti. Duffy, arızada eski nesil bir sistemin etkili olduğunu belirtti. Açıklamasında doğrudan isim vermese de söz konusu sistemin FAA’nın FTI iletişim altyapısı olduğu değerlendiriliyor. ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin ise aynı basın toplantısında, yeni ekipmanların kurulumu sırasında mevcut sisteme uygulanan yazılım yamalarının soruna yol açtığını ifade etti. Mullin’e göre yeni teknolojilerin oluşturduğu yük, eski iletişim altyapısının kapasitesini zorladı. Yetkililerin açıklamaları, modernizasyon sürecinde eski ve yeni sistemlerin birlikte çalıştırılmasının arızayla bağlantılı olabileceğine işaret ediyor. Ancak kesintinin teknik nedenlerine ilişkin incelemeler henüz tamamlanmış değil.
ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, olayın bir siber saldırıyla bağlantılı olduğuna ilişkin herhangi bir belirti bulunmadığını açıkladı. Ancak Mullin, incelemelerin henüz kesin bir sonuca ulaşmadığını da belirtti. Bu nedenle mevcut açıklamalar, arızanın siber saldırıdan kaynaklandığını göstermiyor. Yetkililer, iletişim kesintisinin nedenlerini araştırmaya devam ediyor. Olayın ilk değerlendirmelerinde ağırlık, FAA’nın eski telekomünikasyon altyapısı ve modernizasyon sırasında ortaya çıkan teknik uyumsuzluklar üzerinde bulunuyor.
FAA’nın İletişim Ağını L3Harris Technologies İşletiyor
FAA’nın mevcut FTI iletişim altyapısı, ABD merkezli savunma ve teknoloji şirketi L3Harris Technologies tarafından yönetiliyor. Şirket, internet sitesinde ABD ulusal hava sahasına ilişkin deneyiminin, hava trafik operasyonlarını aksatmadan sistemlerin modernize edilmesini sağladığını belirtiyor. Ancak ülke genelindeki uçuşların durdurulmasıyla sonuçlanan arızaya ilişkin L3Harris’ten henüz bir açıklama alınamadı. Şirket sözcüsü, basının yorum talebine yanıt vermedi.
L3Harris, mayıs ayında modernizasyon projesinin %50’sinin tamamlandığını açıklamıştı. Şirketin daha sonra paylaştığı bilgilere göre FAA tesislerinin %70’inde fiber optik altyapıya geçiş gerçekleştirildi. ABD yönetimi, ülkenin hava trafik kontrol sistemini 2028 yılı sonuna kadar kapsamlı biçimde yenilemeyi hedefliyor. Son arıza ise mevcut sistemler çalışmaya devam ederken modernizasyonun nasıl gerçekleştirileceğine ilişkin soruları artırdı.
FAA, AT&T ile 73 Milyon Dolarlık Anlaşma Yaptı
FAA, ağustos ayında FTI iletişim altyapısının tamamen yeni bir sistemle değiştirilmesi amacıyla AT&T ile anlaşma yaptı. Sözleşmenin başlangıç değeri 73 milyon dolar olarak açıklandı. Ancak projenin ilerleyen yıllardaki toplam maliyetinin milyarlarca dolara ulaşabileceği belirtiliyor. Yeni iletişim sisteminin kurulması için daha önce Verizon seçilmişti. FAA’nın sonraki tercihi ise AT&T oldu. L3Harris Technologies’in, yeni altyapı devreye alınana kadar mevcut FTI sistemini işletmeye devam etmesi planlanıyor.
Bu süreçte FAA, ülke genelindeki hava trafik kontrol iletişimini kesintiye uğratmadan eski altyapıyı değiştirmeye çalışıyor. Ancak son olay, modernizasyonun operasyonlar devam ederken yürütülmesinin teknik zorluklarını ortaya koydu.
Hava Trafik Kontrol Sisteminin Yenilenmesi İçin 50 Milyar Dolar İstendi
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, uçuşların durdurulmasından önce cuma günü Kongre liderlerine bir mektup göndererek hava trafik kontrol sisteminin modernizasyonu ve havalimanlarının iyileştirilmesi için 30,1 milyar dolarlık finansman talebinin onaylanmasını istedi. Ancak yaşanan iletişim kesintisinin ardından Duffy, Beyaz Saray’daki basın toplantısında talep ettiği finansman miktarını artırdı. Duffy, hava trafik kontrol sisteminin yenilenmesi için 50 milyar dolar istediğini açıkladı.
Bu açıklama, ABD’nin hava trafik altyapısında uzun süredir devam eden modernizasyon ihtiyacının yeniden gündeme gelmesine neden oldu. FAA’nın mevcut iletişim sistemlerinde kullanılan bazı teknolojilerin onlarca yıllık geçmişe sahip olması, modernizasyon çalışmalarının kapsamını ve maliyetini artırıyor.
ABD Sayıştayı Modernizasyon Programındaki Riskleri Önceden Açıklamıştı
ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO), eylül ayında yayımladığı raporda FAA’nın hava trafik kontrol modernizasyonuna ilişkin önemli uyarılarda bulunmuştu. Raporda, uzun süredir geciken modernizasyon çalışmalarını hızlandırma çabasının maliyet kontrolü ve hava trafik operasyonlarının kesintisiz sürdürülmesi üzerindeki etkilerine yeterince dikkat edilmeyebileceği belirtilmişti. GAO, FAA’nın modernizasyon programları için yeterince belgelenmiş bir yaşam döngüsü maliyet tahminine sahip olmadığını tespit etti.
Raporda dikkat çekilen bir diğer sorun ise proje takvimlerinin yönetimi oldu. GAO’ya göre FAA’nın modernizasyon çalışmalarını yönlendiren bütünleşik bir ana takvim bulunmuyor. Bunun yerine kurumun, birbirine entegre edilmemiş 11.389 ayrı proje takvimi kullandığı belirlendi. GAO’nun değerlendirmesi, modernizasyon programında maliyetlerin, proje aşamalarının ve operasyonel risklerin birlikte yönetilmesine ilişkin eksikliklere işaret ediyor. FAA’nın son iletişim arızasıyla GAO raporundaki bulgular arasında doğrudan bir nedensellik henüz ortaya konmuş değil. Ancak olay, mevcut hava trafik sisteminin yenilenmesi sırasında operasyonel sürekliliğin korunması konusundaki endişeleri artırdı.
ABD Hava Trafiğinde Normalleşme Zaman Alacak
FAA’nın ülke genelindeki uçuşları yerde tutma kararını kaldırmasıyla hava trafiği yeniden başladı. Ancak binlerce iptal ve gecikmenin havayollarının operasyonlarına etkisinin hafta sonu boyunca devam etmesi bekleniyor. Havayollarının uçak ve ekip planlamalarını yeniden oluşturması, geciken seferleri düzenlemesi ve yolcuların seyahatlerini yeniden planlaması gerekiyor.
Yaşanan olay, ABD’nin hava trafik kontrol altyapısındaki modernizasyon ihtiyacını yeniden gündeme taşıdı. FAA, bir yandan eski sistemleri yenilemeye çalışırken diğer yandan dünyanın en yoğun hava trafik ağlarından birinin kesintisiz çalışmasını sağlamak zorunda. Kesintinin kesin teknik nedeni ve modernizasyon çalışmalarıyla ilişkisi, devam eden incelemelerin ardından netleşecek.
