Airbus’ın aktif görevdeki son BelugaST (Super Transporter) uçağı, 29 Ocak 2026’da gerçekleştirdiği uçuşla 30 yılı aşkın hizmetinin ardından resmen emekliye ayrıldı. Efsanevi uçak, son inişini Birleşik Krallık’taki Broughton (Hawarden – CEG) Havalimanı’na yaptı.
BelugaST, Airbus’ın Avrupa genelindeki üretim tesisleri arasında kanatlar ve büyük uçak gövde bölümleri gibi aşırı hacimli yükleri taşımak üzere özel olarak tasarlanmış bir A300-600 türevi olarak uzun yıllar kritik bir lojistik rol üstlendi.
BelugaST’nin Olağanüstü Tasarımı
BelugaST’yi havacılık tarihinde ikonik hâle getiren en önemli unsur, şişkin üst gövde yapısı oldu. Bu sıra dışı tasarım:
- Bir Airbus A300-600 gövdesinin üst kısmının kesilerek,
- İkinci bir gövde segmentinin üst bölümüyle birleştirilmesiyle oluşturuldu
Yükleme ve boşaltma işlemleri, kokpitin hemen üzerinden yukarı doğru açılan ön üst kapak aracılığıyla gerçekleştirildi. Bu yapı sayesinde BelugaST, uçak üretiminde kullanılan büyük parçaları tek parça hâlinde ve demonte edilmeden taşıyabildi.
Super Guppy’nin Ardından Airbus Lojistiğinin Omurgası Oldu
Airbus, BelugaST filosunu 1994 yılında, daha önce kullanılan Super Guppy uçaklarının yerine hizmete aldı. Super Guppy, Boeing 377 Stratocruiser temel alınarak geliştirilmiş, son derece modifiye edilmiş bir kargo uçağıydı.
Bugün bu uçaklardan biri, Fransa’nın Toulouse kentindeki Airbus Aeroscopia Müzesi’nde korunuyor.
Airbus filosunda toplam beş adet BelugaST görev yaptı ve bu uçaklar, Avrupa’daki Airbus üretim zincirinin lojistik omurgası hâline geldi.
2020 Sonrası BelugaXL Dönemi
Airbus, 2020 yılından itibaren BelugaST filosunu kademeli olarak BelugaXL uçaklarıyla değiştirmeye başladı. Aynı temel konsepti koruyan BelugaXL:
- Airbus A330 platformu üzerine geliştirildi
- BelugaST’ye kıyasla %30 daha fazla kargo hacmi ve menzil sundu
- Daha uzun menzilli ve operasyonel olarak esnek görevleri mümkün kıldı
BelugaXL’lerin devreye girmesiyle BelugaST’lerin operasyonel rolü giderek azaldı.
| Özellik | BelugaST (A300-600ST) | BelugaXL (A330-743L) |
|---|---|---|
| Temel platform | Airbus A300-600 | Airbus A330-200 |
| İlk uçuş | 1994 | 2018 |
| Operasyonel hizmet başlangıcı | 1995 | 2020 |
| Toplam üretilen uçak sayısı | 5 | 6 |
| Azami kargo hacmi | ~1.400 m³ | ~2.200 m³ |
| Faydalı yük kapasitesi | ~47 ton | ~51 ton |
| Maksimum kargo uzunluğu | ~37 m | ~45 m |
| Kargo bölmesi çapı | ~7.1 m | ~8.8 m |
| Kanat taşıma kapasitesi | A320, A330 kanatları | A320, A321, A330, A350 kanatları |
| Maksimum menzil (yükle) | ~1.700 nm (≈3.150 km) | ~2.200 nm (≈4.075 km) |
| Azami kalkış ağırlığı (MTOW) | ~155 ton | ~227 ton |
| Motor tipi | General Electric CF6-80C2 | Rolls-Royce Trent 700 |
| Kokpit | Klasik (A300/A310 türevi) | Tam dijital A330 cam kokpit |
| Aviyonik mimari | Analog + erken dijital | Gelişmiş dijital / fly-by-wire |
| Yakıt verimliliği | Görece düşük | %20–30 daha verimli |
| Gürültü ve emisyon | ICAO Chapter 3/4 | ICAO Chapter 4 & 14 uyumlu |
| Operasyonel esneklik | Sınırlı | Yüksek |
| Bakım & yedek parça | Zorlaşan erişim | Geniş A330 tedarik ağı |
| Aktif operasyon durumu | 2026 itibarıyla emekli | Aktif görevde |
Ticari Kargo Girişimi Beklentileri Karşılamadı
Airbus, BelugaST filosu için üçüncü taraf kargo operasyonları yoluyla yeni bir kullanım alanı oluşturmayı hedefledi. Bu kapsamda Airbus Beluga Transport (AiBT) adlı özel bir hava kargo iştiraki kuruldu.
Ancak bu girişim, ticari açıdan beklentileri karşılamadı. Airbus, 2025 yılında AiBT’yi kapatarak BelugaST filosunun ticari geleceğini de fiilen sona erdirdi.
Son Uçuş ve Veda
Son uçuş, filodaki beşinci uçak olan F-GSTF tescilli BelugaST tarafından gerçekleştirildi.
Uçak:
- Airbus Broughton kanat üretim tesisine hizmet veren Hawarden (CEG) Havalimanı’na son inişini yaptı
- İniş öncesinde Kuzey Galler üzerinde alçak geçiş (fly-past) gerçekleştirerek bölge halkını ve havacılık meraklılarını selamladı
Bu uçuşla birlikte BelugaST, aktif operasyonlardaki görevini resmen tamamlamış oldu.
