Bugün, eski bir kuaförün, süpersonik yolcu uçağı Concorde ile uçan ilk kadın pilot olmasına kadar uzanan ilginç öyküsünün detaylarına göz atacağız. Barbara Harmer, 14 Eylül 1953’te, dört çocuklu ailenin en küçük üyesi olarak Essex, Loughton’da doğdu.

Barbara, gittiği manastır okulunun bulunduğu, İngiltere’nin güney kıyısındaki tatil beldesi Bognor Regis’te büyüdü. 16 yaşında mezun olmayı beklemek yerine, kuaför olarak kariyer yapmak üzere, 15 yaşında okulu bıraktı.

Beş yıl sonra fikrini değiştiren Barbara, Londra Gatwick Havalimanı’nda (LGW) hava trafik kontrolörü oldu. İşi aldıktan sonra, eğitimine devam etmek istediğine karar verdi ve bir gün avukat olmayı umarak çalışmaya başladı.

Uçuş Derslerine Başladı

Barbara, İngiliz Hukuku, Anayasa Hukuku, Politika ve Coğrafya okurken, bir yandan da uçuş dersleri aldı. Hususi pilot lisansını (PPL) aldıktan sonra daha fazla çalıştı ve eğitmen olmaya hak kazandı. İki yıl sonra, 1982’de, ticari pilot lisansını alan Barbara, havayollarına iş için başvurmaya başladı.

Barbara, 100’den fazla başvuru yaptıktan sonra, Lincolnshire’daki Humberside Havalimanı’nda (HUY) bulunan, İngiliz Caledonian Commuter şirketinin yan kuruluşu olan Genair’de iş buldu. Barbara, 1984 baharında, British Caledonian’a katıldı ve sonraki üç yıl boyunca British Aircraft Corporation üretimi BAC One-Eleven uçaklarıyla uçtu. Daha sonra, havayolunun uzun mesafeli McDonnell Douglas DC-10’larını uçurmaya başladı.

British Airways, British Caledonian’ı Satın Aldı!

1980’lerin ortasındaki birkaç aksilikten sonra, British Caledonian’ın başı belaya girdi ve pazardaki konumunu iyileştirmek için, aktif olarak birleşme arayışına girdi. Aralık 1987’de İngiltere’nin ulusal bayrak taşıyıcısı British Airways (BA) devreye girdi ve British Caledonian’ı satın aldı. Havayolu markası, Caledonian Airways olarak değiştirildi.

Birleşme sırasında, British Airways’in kayıtlarına göre, sadece 60’ı kadın olan 3.000 pilot vardı. BA ile birleşmenin ardından Barbara, Concorde süpersonik uçağını uçurmak istediğine karar verdi. Concorde programı için seçilmek zordu. Ancak Barbara, diğer tüm süreçlerde olduğu gibi, altı aylık özel bir eğitime gönderilmek üzere seçildi.

Zengin bir Fransız armatörün kızı olan Jacqueline Auriol, Concorde’yi test pilotu olarak uçuran ilk kadın olarak kayıtlara geçerken; Barbara Harmer, Concorde’nin ilk kadın ticari pilotu oldu. 25 Mart 1993’te eğitimini tamamlayan Barbara, Londra Heathrow (LHR) ile New York John F. Kennedy (JFK) arasında gerçekleştirilen bir Concorde uçuşunda, yardımcı pilot olarak görev yaptı.

Sonunda Concorde’nin kaptanı olan Barbara, British Caledonian’ın web sitesine, Manchester United futbol takımı ile Bayern Münih’e karşı oynadıkları Şampiyonlar Ligi final maçı için İspanya’ya uçtuğu günleri anlattı. 26 Mayıs 1999’da oynanan maçı kırmızı şeytanlar, Teddy Sheringham ve Ole Gunnar Solskjær’in golleri ile kazandı. Uçuş hakkında konuşan, Barbara şunları söyledi:

“Takımı Barselona’ya bu tarihi yolculuğu için uçurmam istendiğinde çok heyecanlandım ve onur duydum. Concorde’nin, İngiliz bayrakları dalgalanırken ve yolda takıma şans dileyen binlerce insan eşliğinde piste çıkarken oldukça duygusal hissettim.”

Emekli olmadan önce Boeing 777 Uçurdu

Air France’nin 4590 sefer sayılı uçuşunda, Paris Charles de Gaulle Havalimanı’ndan (CDG) kalktıktan kısa bir süre sonra düşen Concorde , 26 Kasım 2003’te kullanımdan kaldırıldı. Hâlâ BA için uçmak isteyen Barbara, Concorde sonrasında Boeing 777′ uçurdu. 2009’da gönüllü işten çıkarılma sürecinin bir parçası olarak kariyerini noktaladı.

Ne yazık ki Barbara, 20 Şubat 2011’de, 57 yaşında kanserden hayatını kaybetti.

Boom Technology, geliştirdiği süpersonik yolcu uçağı Overture’nin yeni motor ortağının Kratos Defence & Security Solutions şirketi olduğunu açıkladı. Boom, 2022 bitmeden, motor partnerinin duyurulacağı konusunda söz vermişti. Şimdi tüm sektör, bu ortaklığın sonucunda ortaya çıkacak ürüne odaklanmış durumda. Kratos, maliyeti ne olursa olsun bu hayali gerçeğe dönüştürmeye kararlı mı? Yoksa bu anlaşma, iki şirketin de karşılıklı yarar sağladığı bir PR (halkla ilişkiler) çalışması mı?

Sesten hızlı (süpersonik) hava yolu seyahatlerini geri getirmek için çalışan Colorado merkezli havacılık şirketi Boom Technology, Overture adını verdiği süpersonik uçağının, yeni Concorde olmasını hedefliyor. Şu ana kadar, Overture için, American Airlines ve United gibi iki dev ABD’li havayolundan kesin sipariş bile almayı başardılar.

Ancak tüm sektör, geliştirilen bu konseptin ne kadar uygulanabilir olduğunu tartışıyor. Boom, uçağın 2029’da hizmete gireceğini öne sürüyor olsa da bu yılın başlarında, uçağın tasarımı tamamen elden geçirildi ve şimdiye kadar uçağın güç alacağı motorları üretecek şirket ile bir ortaklık açıklanmadı.

Boom, Overture’nin motoru için uzun süre Rolls-Royce ile çalıştı. Ancak geçtiğimiz aylarda, İngiliz motor üreticisi “ticari havacılığın süpersonik pazarının, şu anda şirket için bir öncelik olmadığına kanaat getirildiği” gerekçesiyle ortaklıktan çekildi.

Overture için o günden bu yana, kendisine bir motor partneri arayan Boom, beklenen açıklamayı yaptı. Overture uçağının motoru için, Boom ile Kratos şirketleri bir ortaklık kurdu.

Boom’un motor partnerinin “dört büyük” motor üreticisinden (General Electric, Pratt & Whitney, Rolls-Royce veya Safran) biri olmayacağı tahmin ediliyordu. Açıklanan ortaklık kararı, beklendiği üzere, pek çok soru işaretini beraberinde getirdi.

Yapılan anlaşma kapsamında, Kratos’un, üretim tesisi için 500 milyon Dolar harcamayı planladığı söyleniyor. Yıl sonundan önce bu duyuru yapılmasaydı, Boom, büyük bir prestij kaybına uğrayabilirdi.

Gerçek mi PR mı?

Kratos’un bu motor hayalini gerçeğe dönüştürmek için önemli miktarda yatırım yapmayı taahhüt edip etmediğini veya Boom’a zaman kazandırmak için bunun daha çok “bir ortaklık araştırıyoruz” konsepti olup olmadığı herkes tarafından merak ediliyor.

Boom Overture, süpersonik bir uçak olduğu için, ticari uçaklara motor üretmeyen bir üreticiyle ortaklık yapmak kötü bir fikir değil. Ancak, büyük ticari motor üreticilerinden hiçbirinin bu konsept için ortaklığa hevesli olmaması, şüphe uyandırıyor.

Boom daha şimdiden çok sayıda sipariş alıp, ciddi miktarda para toplamayı başarmış olsa da bu konseptin uygulanabilir olup olmadığı tartışılıyor.

Boom’un uçağı ticari olarak hizmet verebilir hale getirmesi ve otoritelerden gerekli onayları alması için, yedi yıl gibi oldukça yakın bir tarihi işaret etmesi şüpheleri artırıyor.

100 yılı aşkın bir uçak üretme geçmişine sahip bir şirket olan, ABD’li imalatçı Boeing’in, 2013’te ilk kez duyurduğu 777X konseptini, en erken 2025’te piyasaya sürmesi bekleniyor. Dünyanın en büyük uçak üreticilerinden birinin, halihazırda üretime devam ettiği 777 ailesi uçaklarının, geliştirilmiş bir versiyonu olan bu model için ortaya koyduğu takvime bakıldığında, Boom Overture için, durum gerçekçi görünmüyor.

Süpersonik uçağın, menzili ve su üzerinde ses hızını aşabileceği gerçeği göz önüne alındığında, üretilecek uçağın gerçek pazarının sınırlı olduğu düşünülüyor. New York-Londra rotası en büyük hedef olsa da alternatif pazarlar yaratmak zor görünüyor. Sonik patlama olmadan ses hızını aşmak konusunda ise çalışmalar sürüyor.

Eskisi gibi süpersonik yolculuğa ihtiyaç olduğunu düşünmeyenlerin sayısı hiç de az sayılmaz. Premium seyahat konfor, Wi-Fi bağlantısı gibi açılardan, havayolu seyahatlerinin çok gelişmiş olması, seyahat için harcanan zaman ile ilgili insanların eskisi gibi “boşa geçiyor” algısını yıktığı söylenebilir.

Çevrecilik, havayolları için giderek daha önemli bir konu haline gelirken, Concorde’dan çok daha fazla yakıt tasarrufu sağlayacak olsa bile Overture’nin, havacılığın sıfır karbon emisyonu hedefini nasıl sağlayacağı da büyük bir merak konusu.

Süpersonik yolcu uçağı Concorde, 2 Mart 1969’da ilk kez gökyüzü ile buluşarak insanlara, sesten hızlı yolculuk deneyiminin kapılarını açtı.

İngiliz BAC ve Fransız Sud Aviation arasında kurulan bir ortak girişim bünyesinde tasarlanan Concorde, Fransa ve Birleşik Krallık’ta, 6 adet prototip ve geliştirme uçağı olmak üzere, toplamda sadece 20 adet üretildi.

Concorde uçakları, 2003 yılında hizmetten çekildi ve artık uçmuyor. Üretilen Concorde uçaklarının çoğu, halka açık alanlarda, havacılık tutkunları için sergileniyor.

Günümüzde, Concorde uçaklarının nerede olduğunu hiç merak ettiniz mi?

Uçakların çoğu, Fransa, İngiltere ve ABD’de bulunuyor. Bazı Concorde uçakları, açık havada sergilenirken; bazıları da Concorde’u bir hangarın içinde barındırıyor.

İşte üretilen tüm Concorde uçaklarının bulunduğu adresler:

ABD’li Boom şirketi, ses hızının 1,7 katı hıza ulaşabilecek olan (süpersonik) iş jeti Overture uçaklarının üretimi için, Kuzey Carolina’da yeni bir “süper fabrika – superfactory” inşa edecek.

Boom Supersonic, Overture iş jetini konseptten gerçeğe dönüştürmek için bir adım daha atıyor. Colorado merkezli şirket, Greensboro’da Piedmont Triad Uluslararası Havalimanı yanında bir “Superfactory” inşa edeceğini açıkladı.

Hedef, bu yıl içinde havaalanının hemen yanındaki 26 hektar arazide, fabrikanın temelini atmak. Yapılacak yeni fabrikanın, bölgenin diğer uçak üreticileri ve 1. kademe uçak tedarikçileri ile birlikte güçlü bir yetenek havuzu oluşturması hedefleniyor.

62 metre gövde uzunluğuna sahip Overture, 65 – 88 arasında yolcu taşımak üzere tasarlandı. Sürdürülebilir havacılık yakıtı ile uçma yeteneğine sahip olacak uçak, 7.800 km menzile, 18,5 km seyir irtifasında uçabilecek.

Ses hızının 1,7 katı hızda (Mach 1.7) uçabilecek uçağın hızı, birçok ticari yolcu uçağının ulaştığı hı değerinin yaklaşık iki katıdır. Tokyo’dan Seattle’a, günümüzde bir ticari yolcu uçağıyla 8,5 saat süren uçuş, Overture ile 4,5 saat sürecek. Paris’ten Montreal’e uçuş süresi de 7,25 saat yerine 3,75 saate inecek.

İlgili Haber | Sonik Patlama Nedir? Neden Oluşur?

Boom, yeni fabrikasında 2024’te Overture üretimine başlamayı planlıyor. İlk uçağın 2025’te fabrikadan çıkıp, 2029’da hizmete girmesi hedefleniyor. Süpersonik uçak için 70 sipariş alan şirket, 2030’a kadar 1750 kişiye istihdam sağlayacak. United Airlines ve Japan Airlines gibi havayollarından alınan siparişlerin değeri, 14 milyar Dolar civarında..

Overture’nin küçük ölçekli modeli olan “Baby Boom” isimli Boom XB-1 gösteri uçağı ise 2020’de piyasaya sürülmüştü.

Bir başka ABD’li Aerion’un, Mayıs 2021’de faaliyetlerini aniden durdurma kararı almasından sonra Boom, şu anda süpersonik yarışta önde gidiyor. 2005’te faaliyetlerine başlayan, geliştirdiği AS2 isimli iş jetinin, Concorde’den sonra piyasaya çıkacak ilk süpersonik uçak olacağını iddia eden, Florida’da üretim tesisi için bile planlarını tamamlayan Aerion, sürpriz şekilde tüm faaliyetlerini durdururken; supersonic projelerin geleceği konusunda, yatırımcıların iştahının yeterince kabarık olmamasını gerekçe göstermişti.

İlgili Haber | Sonik Patlama Olmadan Hızını Aşmak Mümkün mü?

2 Mart 1969’da ilk kez gökyüzü ile buluşarak insanlara, sesten hızlı yolculuk deneyiminin kapılarını açan Concorde, bazı detaylarıyla bizi bugün bile hala kendisine hayran bırakıyor. Concorde’nin burnunun uçuşun çeşitli aşamalarında aşağı-yukarı yönde hareket edebildiğini biliyor muydunuz?

Maksimum kalkış ağırlığı 185 ton olan Concorde’nin, bu kadar büyük bir ağırlığı, ses hızının 2 katı hızlarda uçarken taşıyabilmesi için, tasarımının diğer yolcu uçaklarından farklı olması ve aerodinamik yapısının da çok güçlü olması gerekiyordu. Kendisine has ojiv şekilli delta kanat yapısı ve uzun sivri burnu ile birleşen zarif gövdesi, Concorde’yi oldukça güçlü bir aerodinamik bir yapıya kavuşturuyor; böylece seyir esnasında ses hızını kolayca aşabilmesini sağlıyordu.

Concorde’un en karakteristik özelliklerinden biri uzun, sivri ve hareketli burnuydu. Süpersonik uçağın burnu, uçuşun farklı aşamalarında hareket ettirilerek değişik pozisyonlar alabilecek şekilde tasarlanan harika bir mühendislik ürünüydü. Concorde’nin 62 metre uzunluğundaki gövdesinin ucunda iğneye benzer bir görünümü olan burnu tam 7,5 metre uzunluğunda.

Diğer tasarım özelliklerinin yanı sıra seyir esnasında havayı adeta delerek, uçak üzerindeki sürtünmeyi azaltan uzun sivri burnu, uçağın inanılmaz bir hıza ulaşmasına yardımcı olsa da şekli nedeniyle kokpitteki pilotların görüş açısını engelliyordu. Bu nedenle Concorde mühendisleri, uçuşun farklı aşamalarında başvurulmak üzere, ayarlanabilen hareketli bir burun tasarlamak zorunda kaldı.

KOKPİTTE GÖRÜŞÜ NASIL KISITLIYOR?

Uçak seyir irtifasına ulaştıktan sonra, gövde ile aynı doğrultuda ileri bakacak şekilde uzanan Concorde’nin burnu, herhangi bir sorun teşkil etmiyordu. Ancak iniş, kalkış aşamaları ile uçak yerde taksi yaparken, uçağın burnu pilotların görüş alanını kısıtlıyordu.

Concorde iniş sırasında çok yüksek bir hücum açısına sahipti. Bu da aerodinamik yapıyı güçlendirecek şekilde uzanan sabit bir burun yapısının, pilotların pisti görmesine izin vermemesi sonucunu doğuruyordu. Mühendisler, uçuşun farklı aşamalarında ayarlanabilen sarkık bir burun tasarlayarak bu sorunun üstesinden gelmeyi başardı.

Bir vizörle donatılan hareketli burun yapısı, uçağın basınçlı ön kısmına menteşeler aracılığıyla entegre edildi. Uçak yerde taksi yaparken, burun 5 derece öne itilerek, pilotlara, diğer uçakların kokpitlerindekine yakın bir bakış açısı sağlanmaya çalışıldı. Burnun aldığı bu pozisyon, uçuşun kalkış ve ilk tırmanış fazlarında da korundu.

İlgili Haber | Bugüne Kadar Üretilen Tüm Concorde Uçakları Hangi Adreste?

Ardından seyir irtifasına ulaşıldığında, burun tekrar kaldırılarak uçağa güçlü aerodinamik formu yeniden kazandırıldı. Buruna takılan vizör, aynı zamanda ön cam panellerini, yüksek hıza ulaşılması nedeniyle oluşan kinetik ısınmadan da koruyordu.

İniş sırasında, burun hareketi çok daha ileri seviyeye taşınıyordu. Concorde pilotları, inişte pisti görebilmek için uçağın burnunu 12,5 derece aşağı sarkıtıyordu. Bu kez de uçağın burnunun yere temas ederek yapısal bir hasar görme ihtimali düşünülerek, uçak piste teker koyduğu an, burnun sarkma açısı hemen 5 dereceye düşürülüyordu.

Özetle:

Concorde’nin burnu, uçuşun farklı aşamalarında dört temel açı ve pozisyon alıyor:

• Vizör ve burun yukarıda: uçuşun büyük kısmında ve uçak yerde park pozisyonunda
• Vizör aşağıda, burun yukarıda: pushback sırasında
• Vizör aşağıda, burun orta seviye (5 derece) – taxi, kalkış, ilk tırmanış ve yaklaşma
• Vizör ve burun aşağıda (12.5 derece) – son yaklaşma ve iniş

İNGİLİZ MÜHENDİSLİK ŞİRKETİ TASARLADI

Elbette, bundan yaklaşık 50 yıl önce bu olağanüstü mühendislik başarısını bir uçakta hayata geçiren Marshall of Cambridge Mühendislik Ltd şirketi tüm övgüleri fazlasıyla hak ediyor. 1960’lı yıllarda British Aircraft Corporation adına, sansasyonel uçağın burun tasarımı üzerine çalışan şirket, Concorde’un ilk uçuşundan 2 yıl önce 1967’de bu mucizevi tasarımı ortaya koymayı bildi.

Yaklaşık 50 yıl önce insanları sesten hızlı uçurma kabiliyetine sahip olan havacılığın efsanesi Concorde’den sonra bir daha insanlara bu hızlarda seyahat şansı veren başka ticari uçak üretilemedi. Çağının çok ötesinde yeteneklere sahip Concorde ile ilgili daha bilmediğimiz ve öğrendiğimizde bizi şaşırtacak o kadar çok detay bilgi var ki. Onları da ilerleyen videolara bırakalım.

Honda Aviation Company, ortaya koyduğu yeni tasarımıyla, hafif iş jeti kavramını, kelimenin tam anlamıyla yeni zirveye çıkarmaya hazırlanıyor.

Japon otomobil devi Honda’nın yan kuruluşu olan Honda Aviation, HondaJet 2600 Concept adlı yeni bir uçağını kamuoyuna tanıttı. Şu an sadece uçağın bir prototipi üretilmiş olmasına rağmen, Honda uçak için oldukça iddialı. Hem menzil hem irtifa olarak, daha önce hafif sınıftaki hiç hafif bir iş jetin ulaşamadığı değerlere ulaşılması hedefleniyor.

Japon şirket, HondaJet2600 ile üç büyük gelişmeyi ortaya koyuyor. Kanat üstü motor konfigürasyonu, karbon kompozit gövde ve uçağın burnu ile kanatlarında kullanılan geliştirilmiş Doğal Laminar Akış (Natural Laminar Flow) teknolojisi. Bu özellikler sayesinde uçağın 3.020 mil (4860. km) menzile sahip olması hedefleniyor. Bu da uçağı, hafif jet sınıfında en uzun menzilli iş jeti yapacak. Ayrıca saatte maksimum 450 knot (833 km) seyir hızına ve 47.000 ft (14.3 km) irtifaya ulaşabilmesi sayesinde HondaJet 2600, uçuş tavanı konusunda endüstri lideri konumuna ulaşacak. Ortalama bir hafif jetten yüzde 20 daha verimli olmasıyla daha az karbon emisyonu salacak olan uçak için hedefler oldukça iddialı görünüyor.

Kabin içinde ise müşterilere, üç yeni modüler düzen sunulacak. Bu esneklik, uçağın kapasitesinin 11 yolcuya kadar artırılabilmesine izin verecek. Ancak uçağı en verimli şekilde tutmak için yükünüzü beş yolcuyla sınırlamanız gerekecek. Kokpit, autothrottle ve otomatik fren dahil olmak üzere gelişmiş uçuş teknolojisi ve elektronik sistemleri ile donatılacak. Bu sistemler, uçağın uçmasını kolaylaştırarak, tek bir pilot tarafından kontrol edilebilen ilk kıtalararası jet haline getirecek.

Honda Aircraft’ın geliştirdiği bu konsept, tüm kabinin tamamen yeniden tasarlanmasını gerektirdi. Bu sayede baş mesafesi 4,5 inç (11,4 cm) daha uzun ve kabin genişliği 421 inç (10,7 metre) olacak şekilde genişletildi. Yapılan tüm küçük dokunuşlar, yolcular için farklı türden bir deneyim sunulabilmesine katkıda bulunuyor.

Bu farklı deneyim, bir önceki nesilden daha ergonomik bir tasarıma sahip olan, 180 derece dönme imkanı sunan ve tam yatak olabilen, ayak dayama kısımları bulunan tamamen yeni koltukları da içeriyor. Uçağın arkasına, koltuklar arasındaki boşluğa hafif bir yatak bile entegre edilebiliyor. Kabinin ön kısmında tam boy bir galley (mutfak) ve kanatlara yerleştirilen motorlar sayesinde gövdenin alt tarafında büyük bir kargo bölmesi de bulunuyor.

Honda Aircraft CEO’su Michimasa Fujino: “Etkili bir kıtalararası uçuş deneyimi sağlayan, yeni kabin konforu ve kapasitesi sunan, CO2 emisyonlarını önemli ölçüde azaltan HondaJet 2600 Concept, yeni nesil iş jetleri için çığır açacak” diyecek kadar iddialı.

HondaJet 2600 kulağa ne kadar heyecan verici gelse de şu aşamada sadece bir konsept tasarım. Şirketi tarafından ortaya konulan daha fütüristik diğer prototiplere benzer şekilde, iş jetinin şu an için üretime başlaması gibi bir planı yok. Ancak HondaJet 2600 ile ortaya atılan ilgi çekici fikirlerinden bazıları, özellikle yeni motor konfigürasyonu, şirketin gelecekteki uçaklarında mutlaka hayata geçirecek fikirlerden biri gibi görünüyor.

Özel jetlere olan talep, şu anda “tarihi” seviyelerde ve satışlar yüzde 30 seviyesinde arttı. Uzun menzilli, yakıt tasarruflu hafif jetlerin pazara girmesi için fena bir zaman değil. HondaJet 2600’ün kamuoyu ile paylaşılmasının zamanlaması oldukça manidar görünüyor.

NASA ve Lockheed Martin, imkansız gibi görünen bir şeyi hayata geçirmenin planlarını yapıyor. İki şirket, X-59 ismini verdikleri süpersonik uçak projesinde, sonik patlama gerçekleştirmeden, ses hızını aşabilen bir uçak inşa etmeye hazırlanıyor. Eğer bunu başarabilirlerse, bugüne kadarkinden çok daha hızlı ve sessiz süpersonik bir uçak ortaya çıkacak.

Kaliforniya’nın Lancaster Bölgesi’nin hemen dışında bulan bir çölde, Armstrong Uçuş Araştırma Merkezi’ne ait, hiç penceresi olmayan bir hangarda, havacılığı yeniden şekillendirebilecek bir uçak için son dokunuşları yapabilmek adına hummalı bir çalışma yürütülüyor. 1950’lerin bilimkurgu çizgi romanlarında gördüklerimizden bile daha çok fütürist bir görünüme sahip olan, iğne burunlu bir uçak, son derece keskin hatları, istikrarlı kavisler ve merkeze gizlenmiş dar bir kokpit ile ezberleri bozmaya hazırlanıyor. NASA ve Lockheed Martin tarafından tasarlanan ve üretilen bu hava aracının, geleceğin süpersonik (ses hızını aşan) uçağı olması hedefleniyor. Üstelik NASA ve Lockheed, bu uçak gökyüzü ile buluştuğunda, insanların, onun uçtuğunu bile fark etmeyeceğiniz bir geleceği düşlüyor.

X-59 QueSST (Quite SuperSonic Technology – Sessiz SüperSonik Teknoloji) seyir esnasında sonik patlama oluşturmadan sesten daha hızlı uçmak üzere tasarlanmış bir uçak.

Geleneksel bir süpersonik uçağın, seyir sırasında 100 desibelin üzerinde bir ses patlaması yaratması beklenir. Bu sesi, havai fişek gösterilerinde duyduğumuzdan çok daha yüksek ve keskin bir ses olarak özetlemek mümkün. Federal Havacılık İdaresi FAA tarafından, 1973’te ülkelerin kara parçaları üzerinde, ticari süpersonik uçuş gerçekleştirilmesinin yasaklamasına yol açan ses işte tam olarak buydu.

Ancak X-59, uçuş sırasında sonik patlamalara neden olan şok dalgalarını en aza indirerek, ses seviyesi 75 desibeli aşmayacak şekilde tasarlandı. NASA’ya göre bu, arabanın kapısını sert bir şekilde kapattığınızda ortaya çıkan bir gürültü ile eş değer.

Bu düşük gürültülü süper hızlı uçağı tasarlamak için NASA ve Lockheed Martin, aerodinamiğin temel ilkelerine geri döndü. Sonuçta, hem inanılmaz derecede gelişmiş hem de zarif bir görünüme sahip basit bir uçak ortaya çıktı.

Lockheed Martin’in X-59 Program Direktörü David Richardson: “Fiziğin ve aerodinamiğin bu ilkelerinin, zamanın başlangıcından beri var olduğu” görüşünde. “Tabiat Ana bunu görmek istiyor. Tıpkı kuşların mükemmel bir şekilde tasarlanması gibi, bu uçak da süpersonik olarak olabildiğince sessiz uçmak için mükemmel bir şekilde tasarlandı.” diyerek iddialarını net bir şekilde ortaya koyuyor.

Her iki şirketin de ortak amacı, X-59’un prototipi ilk kez gökyüzü ile buluştuğunda, ortaya çıkacak cılız “sonik gürültü”nün, FAA ve diğer otoriteleri, kara parçaları üzerinde süpersonik yolculu seyahatlerin gerçekleştirilmesi yasağının devrilebileceğine ikna etmek.

Bu dönüşüm eğer hayata geçebilirse, süpersonik seyahatin artık sadece savaş uçağı pilotları için olmadığı bir geleceğin kapısı açılabilir. NASA’nın X-59 QueSST programı başarılı olursa, Concorde uçaklarının 2003’te emekliye ayrılmasından bu yana ilk kez ses hızından daha hızlı yolculuk etmek mümkün hale gelebilir.

Şubat 2016’da tasarım çalışmalarına başlanan projede, uçağın tırmanma hızının 1.42 Mach (saatte 1510 km) ve seyir irtifasının 55,000 ft (16,800 m) olması hedefleniyor.

SES BİLİMİ

Sonik patlamanın nasıl gerçekleştiğini anlamak için, sesin temel fiziği hakkında biraz bilgi sahibi olmak gerekir. Ses aslında bir sıkıştırılmış hava dalgasıdır. Bunu, A noktasından B noktasına saniyede yaklaşık 340 metre hızla hareket eden görünmez bir titreşim gibi hayal edebilirsiniz. Uçak havada seyir halindeyken, önünde sıkışma etkisiyle oluşmuş basınçlı hava dalgalarını, tüm doğrultularda iter.

Ancak uçak, ses hızını aşıp süpersonik hızlara ulaştığı an, oluşturduğu bu basınçlı hava dalgalarından daha hızlı hareket etmeye başlar. Bu sebeple bu dalgalar birleşmeye başlar ve birleşen bu dalgalar, uçağın arkasında, insanların sonik patlama olarak algıladığı şok dalgalarını oluşturur.

Uçağın gövde yapısındaki herhangi bir büyük değişiklik, örneğin kokpitin öne çıkması veya kuyruğun uçağın arkasında ve daha dik konumlandırılması gibi detaylar, bir şok dalgası üretebilir. Oluşan şok dalgalarını en aza indirgemek için, uçağın şeklini değiştirmek ve uçağı, havanın içinde çok daha pürüzsüz ve akıcı hale getirmek gerekiyor. Uçağın tüm hatlarını yumuşatmalı ve olabildiğince uzun bir gövde inşa ederek tüm keskinlikleri gövde üzerine yaymalısınız.

İlgili Haber | Sonik Patlama Nedir? Nasıl Oluşur?

NASA ve Lockheed’in X-59 ile yaptığı da tam olarak bu. Uçak 30,35 metre uzunluğunda ve yalnızca bir yolcu taşıyor. Yaklaşık 10 metre uzunluğundaki burun, uçağın kabaca üçte birini kaplıyor ve sorunsuz bir şekilde geriye doğru kıvrılmış kanatlara ve arkada tek bir motora yol açıyor.

NASA’nın X-59 projesindeki akustik testleri yürüten teknik lider Larry Cliatt’a göre, uçağa ait tüm bu özellikler, havada üretilen şok dalgalarının oluşumunun engellendiğinden emin olunması için bir araya geliyor.

Cliatt, “[şok dalgalarını] paralel ve birbirinden ayrı tutmak istiyoruz. Böylece birleşerek yüksek sesli bir patlamaya yol açmalarını engelleyebiliriz” diyor. “Yani, havadaki bu hacimsel değişiklikleri, uçağın tüm gövdesi boyunca, çok kademeli hale getirerek uzatıyoruz.” diyerek daha anlaşılır bir şekle getiriyor.

Uçmanın yeni bir yolu

X-59 o kadar uzun ve güçlü bir aerodinamik yapıya sahip ki kokpitinde öne bakan bir pencere yok.

Bunun yerine pilot, uçağı uçurmak için NASA tarafından oluşturulan bir Harici Görüş Sistemi (External Vision System – XVS) kullanacak. XVS, uçağın ön tarafının gerçek zamanlı görüntüsünü oluşturmak için gövdenin üstünde ve altında iki kamerayı kullanıyor ve bu görüntüler bir HD ekrana yansıtılıyor. XVS ayrıca irtifa, hava hızı ve rota gibi verileri gösteren bir baş üstü ekran (head up display – HUD) görevi de yürütüyor.

Harici Görüş Sistemi’nin avantajı, kameralardan alınan gerçek görüntünün, bir savaş uçağındaki monokromatik baş üstü ekranında gördüğünüz türdeki verilerle birlikte sunulmasına izin vermesi. Sistem sayesinde pilotlar, normalde hiç bir kokpit penceresinde karşılaşmayacakları şekilde, ufukta yanıp sönen uyarılar veya renkli yazılar ile her şeyi bir arada takip edebilecek.

Larson: “Bunun herhangi bir pencereden farkı yok gibi görünüyor. Ancak aslında bu bir ekran olduğu için, bize bir pencerenin sahip olabileceğinizden çok daha fazla yetenek sağlıyor.” diyerek sistemin avantajlarını özetliyor.

Sonik Gütültü

NASA ve Lockheed Martin’in çabalarının sonucu, X-59 test etmeye başladığında göreceğiz. 2022’de Lockheed, her şeyin beklendiği gibi çalıştığından ve uçağın doğru hız ve irtifada uçtuğundan emin olmak için ilk uçuş testleri yapmaya başlayacak. Ardından, işi NASA devralacak ve 2023’te başlayacak akustik doğrulama testlerinde, uçağın oluşturduğu sonik patlamaların, tatmin edici seviyelerdeki sonik gürültülere dönüştürülebilmesi üzerinde çalışılacak.

Testin bu ikinci aşaması, X-59’un, onu arkadan takip edecek bir F-15 savaş uçağı ile birlikte uçurulmasını ve seyir esnasında ürettiği şok dalgalarının F-15 tarafından ölçümlenmesini içerecek. Belki de hepsinden daha etkileyici olanı ise NASA’nın şok dalgalarının görüntülerini schlieren tekniği ile fotoğraflaması olacak.Sesten daha hızlı hareket eden bir uçağı fotoğraflamak hiç de kolay bir iş değil.

Akustik test lideri Cliatt, X-59’un bir nevi Güneş tutulması yaratması gerektiğini söylüyor. Çünkü bu yöntemde Güneş, fon olarak kullanılıyor. Bu muhteşem görüntüleri elde edebilmek için, her şeyin mükemmel bir şekilde gerçekleşmesi gerekiyor. Bu da iğneye iplik geçirmek gibi zor ve dikkat gerektiriyor.

Ama asıl karara varılmasını sağlayacak detay ise sahadaki ses olacak. Akustik test aşamasında NASA, sonik darbeyi ölçmek ve amaçlandığı kadar sessiz olduğundan emin olmak için California’daki Mojave Çölü’nün 30 mil uzunluğundaki bir bölümüne bir dizi mikrofon yerleştirecek.

Ardından, 2024’te X-59’un toplumsal tepkisini ölçmek için Amerika Birleşik Devletleri’nde bir kaç şehir ve kasaba üzerinde uçuşlar gerçekleştireceği üçüncü test aşamasına geçilecek.

Tüm bu test turlarının sonunda NASA, süpersonik uçuşla ilgili kısıtlamaların kaldırılması amacıyla, elde ettiği tüm verilerini otorite ve kural koyucuların masasına bırakacak.

İlgili Haber | NASA’nın Süpersonik Uçağı X-59 İlk Kez Görüntülendi

1970’lerde Concorde uçmaya başladığında ve FAA kara parçaları üzerinde ticari süpersonik uçuş yasağını getirdiğinde, sorun gürültüydü. Ancak NASA, süpersonik uçakların konik patlama gürültüsü olmadan uçabileceğini ispatlayabilirse, yepyeni bir havacılık dünyasının kapılarını açabilir.

X-59, Dünya genelinde insanlara süpersonik yolculuklar gerçekleştirme fırsatının yeniden sunulmasının yolunu açabilir. Lockheed Martin’den David Richardson’a göre, insanların sesten hızlı seyahat edebilmesi 2035’i bulabilir. “Ancak bu, oyunun kurallarının da değişeceği anlamına gelir. Sesten hızlı uçma talebi sadece üst düzey tüketicilerden değil, toplumun genelinden geliyor. Herkes, olabildiğince erken şekilde, bu hizmete yeniden ulaşabilmek istiyor” diyor.

Göz açıp kapayıncaya kadar

X-59, geriye doğru süpürülmüş kanatları ve metrelerce uzanan burnu ile uçaktan çok dev bir dart görünümüne sahip. Tüm ekip, aralıksız şekilde uçağın ilk uçuşu için hazırlanıyor.

NASA’dan Larry Cliatt, bu noktaya gelmek için uzun bir yol kat ettikleri görüşünde. Bütün bunlar, ilk uçuş sırasında gerçeğe dönüşecek bir hayal gibi görünüyor. “İlk uçuşun yapılacağı gün, tüm çalışmalarımızın karşılığını aldığımızdan emin olmak için, X-59’dan gelecek ilk sonik darbeyi görmeyi bekleyen, verilere bakan çok sayıda insanımız olacak” diyor. “Biliyorsunuz, bu göz açıp kapayıncaya kadar gerçekleşecek. Bir sonik patlama 200 milisaniye uzunluğundadır. Ve tüm bu çalışmalar aslında 200 milisaniye ile ilgili.” diyerek durumu özetliyor.

Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi NASA, Lockheed Martin ile birlikte geliştirilen deneysel süpersonik (ses hızını aşan) uçağın ilk videosunu kamuoyu ile paylaştı. Yayımlanan videoda, Mart 2019’dan Haziran 2021’e kadar olan süreçte, Lockheed’in California’daki Skunk Works Tesisi’nde X-59 isimli konsept uçağın kanadının, kuyruğunun ve gövdesinin birleştirildiği görüntülere yer veriliyor. NASA, ilk uçuşunun 2022’de planlandığını yineledi.

Geliştirilen uçak, benzersiz bazı özelliklere sahip. Uçakta kokpit veya öne bakan pencereler bulunmuyor. Uçağın yüzeyinde oluşan şok dalgalarının bir araya gelmesini önleyen ve böylece sonik patlamayı ortadan kaldıran dart benzeri şekli nedeniyle, X-59, geleneksel uçaklardan oldukça farklı.

İlgili Haber | Sonik Patlama Nedir? Nasıl Oluşur?

NASA, Lockheed Martin’in Palmdale’deki Skunk Works Tesisi’nde, uçağın 30 metrelik prototipini – X-59 QueSST – tasarlamak, üretmek ve uçurmak için 247,5 milyon Dolar değerinde bir sözleşme imzaladı. Yapılan testlerin sonuçlarını doğrulamak için daha büyük uçağın 2022’de birkaç ABD şehri üzerinde uçurulması umuluyor.

NASA, proje ile ilgili geçtiğimiz Kasım ayında yaptığı son büyük güncellemesinde, uçağı Mach 1.4 hıza ulaştıracak “büyük adımlar atıldığını” ve kokpit, donanım ve kanatlar üzerinde çalışmaların, hızlı bir şekilde ilerlediği bilgisini paylaşmıştı.

X-59’u üreten Lockheed Martin ekibine liderlik eden Steve Macpherson: Projede kritik bir dönüm noktasına ulaştık. Bu gelişmeler, bize X-59’un parçalarının bir araya getirilerek somut bir uçağa dönüşebileceğini düşündürtüyor şeklinde durumu özetliyor.

X-59 ile ilgili bu haber, Boeing destekli start-up Aerion’un kendi süpersonik uçak projesindeki operasyonları durdurduğunu açıklamasından bir kaç ay sonra geldi. Şirketin üzerinde çalıştığı AS2 iş jeti, 51 yıl içinde ticari hizmete giren ilk süpersonik uçak ve seyahat sürelerini yaklaşık yüzde 50 oranında azaltmayı vaat eden Dünya’nın ilk süpersonik iş jeti olmak için yarışıyordu.

İlgili Haber | Süpersonik Uçak Savaşının Kazananları ve Kaybedenleri Kim Olacak?

Havacılığın efsanesi Concorde’dan bu yana, piyasaya sürülecek ilk süpersonik yolcu uçağı üzerinde çalışan, Boeing destekli start-up Aerion Supersonic Corporation, üretimi tamamlamak için gereken sermayeyi artırmadaki zorluğu gerekçe göstererek, yılladır geliştirme çalışmalarını sürdürdüğü AS2 iş jeti programının tüm faaliyetlerinin durdurulduğunu doğruladı. Çalışanlara da bu karar açıklandı.

Aerion’un AS2 iş jeti, 51 yıl sonra ticari hizmete giren ilk süpersonik uçak olmanın yanı sıra Dünya’nın ilk süpersonik iş jeti olmaya adaydı. Seyahat sürelerini yaklaşık yüzde 50 kısaltmayı vaat ediyordu. Şirket, daha önce AS2’nin üretimine başlamak için yaklaşık 4 milyar Dolar toplanması gerektiğini ve yalnızca motor geliştirmeye 1 milyar Dolar harcanacağını duyurmuştu.

İlk üretiminin 2023’te ve ilk uçuşunun 2024’te yapılması planlanan, 1.4 Mach hıza ulaşması hedeflenen 120 milyon Dolar’a satılması hedeflenen AS2’nin yatırımcıları, Boeing ve Spirit Aerosystems olarak biliniyor. Nevada merkezli Aerion Reno tarafından da on yıldır geliştiriliyor. Şirket, Florida Eyaleti’nin Melbourne şehrinde, son montaj hattı inşa etmek için 300 milyon Dolar’lık yatırım yapmayı planlıyordu.

2004 yılında milyarder işadamı Robert Bass tarafından kurulan Aerion, Lockheed Martin de dahil olmak üzere büyük yatırımcıları ve ortaklarından, önemli yatırımlar çekmeyi başardı. Aerion ayrıca süpersonik iş jetinin motorunun tedariki için General Electric ile bir sözleşme imzaladı.

Geçtiğimiz Mart ayında NetJets’ten 20 adet AS2 satışı için taahhüt alınmıştı. Ayrıca, Aerion, NetJets ve profesyonel havacılık eğitim sağlayıcısı FlightSafety International ile sivil, ticari ve askeri süpersonik uçaklar için pilotları eğitmek üzere süpersonik bir uçuş eğitim akademisi geliştirmek için çalışmalara başlamıştı.

2015 yılında ise Flexjet, 2,4 milyar Dolar değerinde 20 adet AS2 siparişi vermişti.

Şirket, yaptığı açıklamada, “AS2 süpersonik iş jeti programı, tüm pazar, teknik, düzenleme ve sürdürülebilirlik gereksinimlerini karşılıyor. Genel havacılığın yeni bir segmenti olan süpersonik pazarının öncüsü olan AS2, 11,2 milyar Dolar’lık satış için şimdiden taahhüt almış durumda. Ancak, mevcut mali ortamda, AS2’nin üretime geçişini tamamlamak için planlanan ve gerekli büyük yeni sermaye gereksinimlerini kapatmanın büyük ölçüde zor olduğu kanıtlandı. Bu koşullar göz önüne alındığında, Aerion Corp. mevcut mali ortamda kendisi için en uygun adımları atmak zorunda” ifadelerine yer verildi.

En Güçlü Rakip: Boom!

Yüksek profilli destekçilerine rağmen Aerion, insanlara süpersonik yolculukların kapısını yeniden açma yarışında, diğer önemli oyuncuların gelişiminin gerisinde kalıyordu.

Özellikle, Denver merkezli Boom, Aerion’un en güçlü rakibi durumunda. Şirketin süpersonik uçak modeli Overture’nin, üçte bir ölçekli model modeli XB-1’i “baby boom” adıyla üreten ve kamuoyu ile paylaşan şirket büyük bir sükse yaptı.

XB-1, 26 metre uzunluğunda, karbon kompozit bir gövdeye ve GE tasarımı üç adet J85-15 motora sahip. 5,2 metre kanat açıklığına sahip prototip, pilotların konforunu ön plana çıkaran “ergonomik tasarımlı” kokpiti ile büyük beğeni aldı.

XB-1 yalnızca yaklaşık 1.000 deniz mili (1600 km) menzile sahip olsa da, Boom’un nihai ürünü Overture’da kullanılmak üzere ölçeklendirilecek olan süpersonik teknolojiler için bir test ortamı olarak kullanılması amaçlanıyor. Overture, Atlantik üzerinden yaklaşık üç buçuk saat içinde 65 ila 88 yolcuyu uçurabilecek.

Boom, geçtiğimiz günlerde XB-1’in bu yılın sonunda ilk test uçuşuna çıkabileceğini ve önümüzdeki üç yıl içinde piyasaya sürülmeye hazır olacağını duyurdu.

Aerion, AS3’ü de Duyurmuştu!

Yine geçtiğimiz Mart ayında Aerion, 2020’li yılların sonunda hizmete girmesi için tasarlanan AS3 modeline ait konsept tasarımın bir görselini kamuoyu ile paylaşmıştı. Şirket, AS3’ün, hipersonik bölgeye (5 Mach ve üzeri) daha yakın hızlarda seyredeceğini açıklamıştı.

AS2, su üzerinde süpersonik hızlarda uçmak üzere tasarlandı. Sonik patlamalara izin verilmeyen çoğu ülkede, karada 0.96 Mach civarında yüksek ses altı veya ses ötesi uçuş için uyarlandı. Orijinal tasarım, 2014 yılında twinjet’ten trijet’e dönüştü.

Aerion’un eski yönetim kurulu başkanı Brian Barents, 21 Mayıs’ta aldığı haberi “tam bir hayal kırıklığı” olarak özetledi. 2018’de Aerion’dan emekli olan Barents, projenin çok ilerleme kaydettiğini sözlerine ekledi.

Ses hızının 4 katı hıza çıkabilecek, 500 yolcusuyla 7000 mil (11265 km) menzile ulaşabilecek yeni süpersonik ticari yolcu uçağı projesi ilk kez duyuruldu. Uçağın 2020’li yıllar tamamlanmadan ilk kez gökyüzü ile buluşması hedefleniyor. Projeyi geliştiren şirket, kısa süre içinde süpersonik iş jeti AS2’nin seri üretimine başlamayı planlayan Aerion.

Aerion, yıllardır AS2 isimli süpersonik (ses hızını aşan) iş jetinin tasarımı üzerinde çalışıyor. Bu uçağın 300 adetlik seri üretiminin 2023’te başlaması planlanıyor. Şirket, üretim yapacağını açıkladığı Melbourne’nin Fla Şehri’nde 100 dönümlük yeni bir genel merkez ve üretim tesisi inşa ediyor. Kısa bir süre önce NetJets’in de 20 adet AS2 için ön siparişini verdiği açıklanmış ve yapılan anlaşmanın başka iş birliklerini de kapsadığı duyurulmuştu.

2021’in başlarında Aerion, NASA’nın Langley Araştırma Merkezi ile ortaklığını genişletti. Şirket, ticari yüksek hızlı uçuş ve daha hızlı noktadan noktaya seyahatin gerçekleştirilmesini hızlandırmayı planladığını, özellikle 3-5 Mach aralığında [saatte 3704-6125 km] ticari uçuşlar üzerine çalışmayı planladıklarını duyurmuştu.

Aerion CEO’su Tom Vice yaptığı açıklamada, AS3 isimli modelin, şirketin uzun vadeli teknoloji yol haritasında bir sonraki adımı oluşturduğunu açıkladı. Aerion’un yüksek Mach uçuş kabiliyetini daha geniş bir kitleye ulaştırmasını hedeflediklerini belirtti. Şirketin vizyonunu, insanların üç saat içinde gezegen üzerindeki herhangi iki nokta arasında seyahat edebileceği bir gelecek inşa etmek olduğunu anlatan Vice, AS3’ün tasarımının daha ileri versiyonunu bu yılın sonlarında paylaşacaklarını söylemekle yetindi.

“Süpersonik uçuş başlangıç ​​noktasıdır. Ancak bu sadece başlangıçtır. Bugün bildiğimiz şekliyle küresel mobilitede gerçekten devrim yaratmak için mümkün olan sınırlarını zorlamalıyız” diyen Vice, “AS3, uzun vadeli teknoloji yol haritamızın bir sonraki adımını oluşturuyor ve Aerion’un yüksek Mach uçuş kabiliyetini daha geniş bir kitleye sunacak.” şeklinde projeyi özetledi.

Vice, kısa süre önce de, Aerion’un sentetik yakıtlar ve jetlerinin kullanacağı sentetik yakıttaki karbondioksit çıkışını azaltmak için doğrudan hava yakalama adı verilen bir süreç kullanarak sürdürülebilirliğe odaklanacağını da söylemişti. Karada sonik patlamaları ortadan kaldıracak bir teknoloji yarattıklarını söyleyen Vice, “Evinizde otururken, üzerinizden geçen süpersonik bir jetin sesini duymak istemezsiniz, artık pasif şekillendirme teknolojileri var, ancak sonik patlamayı hafifletmek için aktif teknolojiler tasarlıyoruz. Sorumlu bir süpersonik tasarım şirketi olmalıyız.” diyerek şirketin üzerinde çalıştığı teknoloji hakkında bilgi vermişti.