Gökyüzünün kraliçesi Boeing 747’nin sonuncusunun üretimi tamamlandı ve 6 Aralık akşamı, ABD’li imalatçının Everett tesislerinde bulunan Son Montaj Hattı’ndan (FAL) çıktı. Üretilen 1574’üncü ve son 747’nin, uçuş testleri ve boyama işlemleri tamamlandıktan sonra, Ocak ayının ilk günlerinde Amerikalı kargo havayolu Atlas Air’e teslim edilmesi planlanıyor. Böylece havacılıkta bir devir kapanmış olacak. Gelin bugün 747 efsanesini ve havacılık dünyasında bıraktığı izleri konuşalım…

Boeing 747 Fikri Nasıl Doğdu?

Boeing’in dev bir yolcu uçağı üretme fikri, 1965’te ABD Hava Kuvvetleri için büyük bir askeri nakliye uçağı inşa etme yarışını, Lockheed Martin’in C5A Galaxy uçağına kaybetmesiyle ortaya çıktı. Birçok denizaşırı rota için daha büyük uçaklar isteyen Pan Am’dan gelen baskılar üzerine Boeing, asker ve teçhizat yerine insanları taşımak için dev bir uçak yapmak üzere kolları sıvadı. Tasarım çalışmaları başladı ve 1966’da Pan Am’ın 25 adet kesin sipariş vermesi ile 747 resmi olarak doğdu.

Boeing için 747’yi gerçeğe dönüştürmek göz korkutucu bir görevdi. O sırada, Concorde ile rekabet edebilmek için 2707 adı verilen süpersonik bir uçak için tasarım çalışmaları sürüyordu. Tamamen yeni bir uçak inşa etme fikri yeterince riskliydi. Ancak aynı anda ikisini birden tasarlamak kulağa çok hoş geliyordu. Biri en büyük, biri en hızlı olacaktı. Ama işler kötü giderse, şirketin hayatta kalamaması gibi bir risk de vardı.

747’nin Babası Joe Sutter

‘Jumbo Jet 747’ veya bir çoğumuzun bildiği adıyla ‘Gökyüzünün Kraliçesi’ Boeing’in önceki ticari uçakları üzerinde çalışan tecrübeli bir mühendis olan Joe Sutter’ın başında yer aldığı ekip tarafından tasarlandı. 747’nin babası olarak anılan Sutter, uçak için o sırada mevcut olmayan uygun bir motor bulmaktan, uçağın ağırlığını azaltmaya kadar pek çok konuya kafa yordu.

747’yi üretmeye başlamadan önce kritik bir engel daha vardı: Boeing’in bu işi yapacak kadar büyük bir fabrikası yoktu. Bugünkü Everett tesislerinde 1966’da bir de inşaat başladı. Zaman o kadar kısaydı ki, şirket fabrikanın inşaatını, uçağın ilk mockup’ının inşa edilmesiyle kafa kafaya bitirmeyi başardı.

Sadece 29 aylık bir geliştirme ve üretim süresinden sonra, ilk 747, 30 Eylül 1968’de fabrikadan çıktı. Boeing 747, seri üretime giren ilk geniş gövdeli sivil uçak oldu. 524 yolcu taşıyabilen yarı çift katlı dört motorlu uçak, o günlerde birçok havayolu tarafından yaygın olarak kullanılan Boeing 707’nin iki katı büyüklüğündeydi.

Yıllar içinde Boeing 747, ABD Başkanlık uçağı Air Force One, 747-8 ve kargo uçağı versiyonları gibi farklı varyantlarının ortaya çıkması ile sürekli gelişti. Ayrıca 37 yıldır dünyanın en yüksek yolcu kapasiteli uçağı rekorunu elinde tutuyor. 76,2 metrelik gövde uzunluğu ile 747-8, hizmette olan ticari uçaklar arasında en uzunu. Tipik seyir hızlarında 747-8, saniyede üç futbol sahası uzunluğundaki mesafeyi kat edebiliyor. 747-8’in kargo versiyonu ise 10.699 adet külçe altını veya yaklaşık 19 milyon masa tenisi topunu veya bir başka deyişle 133,1 ton yükü sırtında taşıyabiliyor.

Boeing 747’nin İlk Uçuşu!

İlk 747 uçuşu 9 Şubat 1969’da gerçekleşti ve kokpitte test pilotları Jack Waddell ve Brien Wygle oturuyordu. O gün gerçekleşen ilk 747 uçuşu ile havacılıkta yeni bir dönem başladı. Üretilen ilk 747, bugün Seattle’daki Museum of Flight’ta ziyaretçilerini ağırlıyor.

Parayla bilet satılan 747’nin ilk yolculu uçuşunu ise Pan Am, 22 Ocak 1970’te New York’tan Heathrow’a yaptı. Ancak bu ilk uçuş çok maceralı geçti.

352 yolcu ve 20 mürettebat, New York John F. Kennedy Havaalanı’nda uçak içinde kalkış için tam 2 saat oturmak zorunda kaldı. Çünkü Kaptan Pilot Robert Weeks, 4 numaralı motorda bir arıza olduğunu fark edip park pozisyonuna geri dönüş kararı aldı. Yolcular 2 saatin ardından uçaktan indirildi ve terminalde akşam yemeğine alındı. Pan Am çalışanları uçaktaki sorunu gidermekle meşguldü. 

Bu arızaya en çok sevinenler, 747’nin gürültü ve çevre kirliliği oluşturacağı gerekçesiyle havalimanına gelen bir grup protestocu oldu. Aktivistler, ‘size uçmamanız gerektiğini söylemiştik’ diyerek yolcuları protesto etti. Sorun giderildikten sonra yolcuların 20’si uçağa binmekten vazgeçti. Young America isimli 747 Londra’ya gitmek için havalandı.

747 Neden Pazar Kaybetti?

Havacılık tarihinin en ikonik modellerinden biri olan 747, kendisine göre daha ekonomik ve daha verimli, yeni nesil çift motorlu uçaklara olan talep arttıkça yavaş yavaş pazar payını kaybetti.

2020’nin başında tüm dünya pandemi ile tanıştığında Boeing, 2022 itibariyle 747 uçaklarının üretiminisonlandırmak gibi zor bir karar aldığını açıkladı. Filosunda Boeing 747 bulunduran çok sayıda havayolu da ekonomik gerekçeler ile pandemi sürecinde bu uçakları emekliye ayırma ve filodan çıkarma kararını arka arkaya duyurdu.

747 ile Yolcu Taşımaya Devam Edecek Havayolları

Boeing 747 uçakları artık üretilmeyecek olsa da Jumbo jet gökyüzünden tamamen kaybolmayacak. Özellike Asya-Pasifik rotalarına yapacağınız uçuşlarda jumbo jeti yakalama şansınız daha yüksek.

Yolcu konfigürasyonlu Boeing 747’nin en büyük operatörü olan Almanların ulusal havayolu Lufthansa,Singapur, Tokyo-Haneda, Washington ve Şanghay gibi çok sayıda Uzak Doğu rotasında 747 uçurmaya devam ediyor.

Güney Kore’nin ulusal havayolu Korean Air, Boeing 747-8 ile Seul’den Honululu, Los Angeles, Atlanta ve Tokyo’ya uçuşlarını sürdürüyor. Bir başka Koreli Asiana Airlines ise filosundaki Boeing 747-400 ile Seul – Changchun arasında uçuşlar gerçekleştiriyor. Havayolu, bu uçakta sekiz adet premium business class koltuğu da bulunduruyor.

İranlı Mahan Air de filosundaki Boeing 747-400 ile Tahran’dan İstanbul ve Moskova’ya uçuşlar yapıyor. Boeing 747’lerin en az birkaç yıl daha yolcu taşımayı sürdürebileceği düşünülüyor. Atlas Air, UPS ve Cathay Pacific Cargo gibi havayollarının filolarında da çok sayıda Boeing 747’lerin kargo versiyonu bulunuyor.

Boeing 747’nin Kaza Geçmişi ve İstatistikleri

Bugüne kadar üretilen Boeing 747 uçaklarının 64’ü hizmet süresi içinde onarılamayacak kadar büyük hasar gördü ve gövde kaybı yaşadı. Bu uçakların 52’si çeşitli kazalarda kullanılamaz hale geldi. 747’nin karıştığı 52 ölümlü kazada toplam 3746 kişi can verdi. 747 uçakları tam 32 kez, uçak kaçırma vakasının başrolünde yer aldı. 

747’nin en sansasyonel kazası, 27 Mart 1977’de Tenerife Havaalanı’nda yaşandı. Pan Am ve KLM’e ait iki 747 çarpışarak, tüm zamanların en ölümlü uçak kazasını yaşadı.  Tam 583 kişi yaşamını yitirdi.

Son 747 kazası ise 16 Ocak 2017’de yaşandı. Türk kargo şirketi ACT Havayolları’na ait olan Turkish Cargo adına uçan 747, Bişkek yakınlarında evlerin üzerine düştü. Uçaktaki 4 mürettebatla birlikte toplam 37 kişi hayatını kaybetti.

Pan Am’ın 103 sefer sayılı uçuşu veya Lockerbie faciasında da aktör yine 747 idi. 21 Aralık 1988 Çarşamba günü, Londra Heathrow Havalimanı’ndan New York John F. Kennedy Uluslararası Havaalanı’na sefer yapan Boeing 747, iskoçya’nın Lockerbie kasabası yakınlarında içindeki bombanın infilak etmesiyle adeta can pazarına döndü. Uçaktaki 258 kişinin tamamı ve kasabada yaşayan 17 kişi ile birlikte toplam 275 kişinin hayatını kaybederken, olaydan Libya sorumlu tutuldu.

En çok can kaybının yaşandığı diğer 747 kazalarına kısaca bakmak gerekirse, 12 Ağustos 1985’te Japon Havayolları’nın 747’si Tokyo-Osaka uçuşu sırasında dağa çarptı ve 520 kişi hayatını kaybetti. 23 Haziran 1985’te Air India’nın İrlanda yakınlarında düşen uçağında 329; 12 Kasım 1996’da Suudi Arabistan Havayolları’nın Hindistan’daki kazasında 312 kişi hayatını kaybetti. 

Aviation safety verilerine göre, 747’nin karıştığı tüm ölümlü kazalardan sağ kurtulan yolcuların oranı %23.9 oldu.

747 Devlet Başkanlarının da Tercihi!

Dünya genelinde uzay mekiği taşımaktan, roket fırlatmaya; yangın söndürmekten, uçan kumarhane hizmetine kadar, birbirinden ilginç amaçlarla kullanılan 747’ler de oldu.

747 ayrıca zengin dünya liderlerinin de popüler tercihlerinden biri. Suudi kraliyet ailesinin dört; Katar hükümetinin üç, Umman Sultanı’nın iki ve ABD Hava Kuvvetlerinin altı adet 747’si var. Bunların ikisi ABD başkanlık uçağı olarak kullanılıyor. Ayrıca Cumhurbaşkanlığımızın filosuna da geçtiğimiz yıllarda Katar emiri tarafından hediye edildiği iddia edilen bir Jumbo jet bulunuyor.

Üretilen ilk Boeing 747’nin, Ocak 1970’te Pan Am Havayolları’na teslim edilmesinden 53 yıl sonra son jumbo jet sahibine teslim edilecek. Boeing 747 bir daha hiçbir zaman üretilmeyecek olsa da, gökyüzünün kraliçesiarkasında 50 yılı aşkın süreye yayılan oldukça büyük bir miras bıraktı. Daha rahat bir uçak olmanın ötesinde, 747 uçak yolculukları üzerinde radikal değişimler sağladı. Yüzlerce insanı taşıma kabiliyeti, uçak yolculuğunu daha ucuz hale getirdi ve kitlesel turizmi mümkün kıldı ve kargo versiyonu ile dünyayı hızlı hava kargo çağına ulaştırdı.

Havacılık endüstrisine tüm kazandırdıkları için 747’ye hepimiz kocaman bir teşekkür borçluyuz. Eğer hala 747 ile uçmadıysanız çok fazla vaktiniz kalmamış olabilir. Elinizi çabuk tutun.

28 Eylül 2022 gecesi, NASA’nın Stratosferik Kızılötesi Astronomi Gözlemevi için yansıtıcı bir teleskop taşıyan, Boeing 747-SP SOFIA son uçuşunu gerçekleştirdi. Havacılıkta bir dönem kapandı. Peki özel modifikasyonlar geçirerek, çok farklı bir misyona kavuşturulan Boeing 747-SP için bundan sonraki hamle ne olacak?

Boeing’in Everett tesislerinde bugüne kadar toplam üretilen 747’lerin 45’i, kapalı devre montaj hattında üretilerek, muadillerinden farklı özelliklerle donatıldı. Bu uçaklardan sadece birkaç tanesi bugün hala uçuşa elverişli durumda. Özel performans anlamına gelen “Special Performance” kelimelerinin baş harflerini simgeleyen 747-SP serisine ait bu özel uçaklar, aslında 747-200 modelinin 14 metre daha kısa olan versiyonu. 747-SP serisi uçakları, isimlerine yakışır şekilde daha hızlı, daha yüksek irtifada uçabilen ve daha uzun menzilli uçaklar. 

NASA’nın filosunda görev yapan SOFIA isimli 747-SP uçağı da aslında ultra uzun menzilli uçuşlarda kullanılmak üzere üretilmiş bir yolcu uçağıydı. NASA, (1977 – 1986 yılları arasında) Pan Am ve (1986 – 1997 yılları arasında) United Airlines filosunda aktif hizmet veren Boeing 747-SP uçağını, 1997 yılında satın aldı. Ardından Alman Uzay Ajansı (DLR) işbirliğiyle, bu uçağa birçok konfigürasyon eklenerek, eşi benzeri olmayan bir bilimsel misyona hizmet etmek üzere, kızılötesi evrenin izlenmesine yardımcı olacak, 2.7 metrelik ve 20 tonluk bir teleskopu taşımaya uygun hale getirildi. Böylece uçak, dünyanın ilk uçan kızılötesi astronomi laboratuarını ve ilk uçan kızılötesi teleskopu taşımak için kullanılmaya başlandı.

SOFIA (Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy) isminden de anlaşılacağı üzere, gökyüzünde çıplak gözle görülemeyen ve kızılötesi spektrumunda gözlenebilen ışık kaynaklarını inceledi. Yani uzay görevlerinin gerçekleştirilmesinde doğrudan görev aldı. Galakside daha önce keşfedilmemiş olan ve başka teleskoplar tarafından yakalanamayan dataların elde edilmesi gibi çok önemli bir görevi icra ettiğini söyleyebiliriz.

NASA’nın SOFIA projesinin yürütücüsü Pamela Marcum, 747-SP’nin bu projedeki misyonunu “yıldız ve gezegenlerin oluşumu, ekstra gezegen ve sistemlerin evrimleşme sürecini, uyduları ve daha pek çok gök cisminin bilinmeyen özelliklerinin keşfi olarak” özetlemişti.

SOFIA’nın son uçuşunun ardından, NASA’nın Bilim Misyonu Departmanı kıdemli danışmanı, eski Astrofizik Bölümü Direktörü ve SOFIA Program Bilimcisi Paul Hertz, SOFIA’nın geleceği hakkında kamuoyuna bazı açıklamalar yaptı.

2010-2022 yılları arasında faaliyet gösteren SOFIA, 2014 yılında tam kapasiteye ulaştı. Gittiği her yerde, kalabalığın dikkatini çeken, türünün tek örneği olan bu uçak, tıpkı An-225 ve Beluga gibi kamuoyu ve halk tarafından oldukça sevildi. 

Paul Hertz, NASA’nın artık ihtiyaç duymadığı bir ekipmanı taşıyor olması nedeniyle, uçağın artık elden çıkarılarak, NASA’ya maddi gelir sağlamak zorunda olduğu görüşünü paylaştı.

SOFIA’nın son uçuşundan hemen sonra, ABD Devlet Hizmetleri İdaresi (GSA) uçağı satın almak isteyebilecek tüm kurum ve kuruluşlar için bir çağrı yaptı. GSA, devlet kurumları arasından uçağa ilgi gösterilmesini beklemiyor. Ancak özel sektör kanadından, uçağa bir talip çıkabilir. Birden çok havacılık müzesinin, uçakla ciddi şekilde ilgilendiği biliniyor. GSA standart bir süreç dahilinde, SOFIA’nın elden çıkılaracağını düşünüyor.

Havacılık tarihinin en ikonik parçalarından biri olan SOFIA’ya hangi müzenin ev sahipliği yapacağı ise şimdilik belirsiz. En güçlü adaylar, Washington’da bulunan Ulusal Hava ve Uzay Müzesi, Houston Uzay Merkezi ve Dayton’da bulunan Birleşik Devlet Hava Kuvvetleri Müzesi gibi görünüyor.

NASA’nın 747-SP SOFIA Uçağının Görevleri

SOFIA isimli Boeing 747-SP, aslında çoklu kullanıma sahip bir gözlemeviydi. Kameralar, spektrometreler ve fotometreler, bu uçağı özel kılan enstrümanlarıydı. Bu enstrümanlar farklı kızılötesi dalga boylarında çalışıp yeni astronomik fenomenleri elde etmeyi amaçlıyordu. Bunun yanında uçakta, başka uzay araçlarında da ortak kullanılan ek enstrümanlar bulunuyordu. 

SOFIA’nın misyonu, bilim insanlarının kızılötesi evreni gözlemlemelerini sağlamak; bunun yanında yeni yıldızların ve Güneş sistemlerinin oluşumu gibi olayları izlemelerine yardımcı olmaktı. SOFIA bu misyonu ile birlikte bize malzemenin nasıl yeni yıldızlar oluşturduğunu ve bu süreçte manyetik alanların rolünü gösterdi. SOFIA ayrıca Ay’ın Güneş’e bakan tarafında su gözlemledi. Bu, insanlar Ay’a ulaştığında doğrulanacak heyecan verici bir keşifti. Son olarak SOFIA, içlerinde süper kütleli kara delikler bulunan bazı aktif galaksilerin haritalarının da çıkarılabilmesini sağladı.

SOFIA’nın Uçuşları Mevsimlere Göre Belirleniyordu!

SOFIA’nın uçuş planlaması, yarımkürelerde kış aylarının yaşanma periyoduna göre düzenleniyordu. Kış aylarında gecelerin daha uzun olması, atmosferde daha az su buharı bulunması ve türbülansın da az olması, 747-SP’nin daha iyi gözlem yapabilmesine olanak sunuyordu. SOFIA sadece geceleri gözlem yaptığı için Vampir Jet olarak da adlandırılıyordu. Teleskobun doğrudan gün ışığına maruz kalması optik özelliğinin bozulmasına ve yangın tehlikesine sebep olabileceği için de gece uçuşları tercih ediliyordu.

Böylesi bir görevde uyduların aksine bir uçağın kullanılmasının avantajı ise uçakların gezegendeki herhangi bir enlem ve boylamda uçabiliyor olmasıydı.

SOFIA, aktif hizmette olduğu 8 yıl boyunca, üstün operasyonel yetenekleri ile çok başarılı görevlere imza attı ve çok önemli bilimsel sonuçlar üretti. Her şeyden önce, Boeing 747’ye 20 tonluk bir teleskopun nasıl yerleştirilebileceğini, evreni gözlemleyebilmemiz için nasıl bir platform oluşturulacağını ve çok yüksek hızlarda uçarken, bütün bunların nasıl başarılabileceğini tüm dünyaya gösterdi. Seyrettiği irtifadaki pürüzsüz hava koşulları sayesinde, muhteşem astronomik fotoğraflar çekilebilmesini de sağladı.

SOFIA’nın Karakteristik Özellikleri ve İmzası!

SOFIA’nın görsel imzası ve temel farklılığı, uçağın sol arka gövdesindeki çıkıntıda yer alıyordu. 4,4 metre genişliğinde 5,7 metre uzunluğundaki özel kapı, gözlemleri gerçekleştirebilmesi için özel tasarlandı. Bu özel kapının hemen içinde 2,5 metrelik etkin çapa sahip teleskop yer alıyordu. Kapının lokasyonu belirlenirken uçağın havadayken en az basınca maruz kalan bölgesi düşünülerek karar verilmişti. Kapının, uçağın sol tarafına yerleştirilmesinin sebebi ise batıya doğru olan uçuşlarda çok daha iyi gözlem yapılabiliyor olmasıydı. Bu özel kapı gözlem uçuşları esnasında 35 bin feet yükseklikte (yaklaşık 9.3 km) açılıp kapanabiliyordu. 

NASA, 1970’lerin sonlarına doğru bir hava teleskobunu Boeing 747’ye monte etme fikrini edinse de bu fikir ancak 1996 yılında NASA ve DLR (Alman Havacılık ve Uzay Merkezi) ortaklığı ile SOFIA uçağında somut hale getirilebildi.

5 Şubat 1997’de NASA tarafından satın alınan uçağa, şimdiki donanımsal makyajın yapılması, bahsedilen gözlem kapısının yerleştirilip kapının testlerinin gerçekleştirilmesi yaklaşık 13 yıl sürdü. 30 Kasım 2010’da ise SOFIA, gerçek anlamda bilim araştırma uçuşlarına başladı.

SOFIA uçağı her uçuşunda ortalama 10 saat havada kaldı. Yılda ortalama 1000 saat uçtu. Bu süreler, yürütülen projenin maliyetine oranlandığında ise SOFIA’nın 1 saat havada kalmasının bedelinin yaklaşık 100 bin Dolar’ı bulduğu tahmin ediliyor. 

Boeing 747-SP Teknik Özellikler

Kokpit Kapasitesi: 3

Koltuk Kapasitesi: 233 (3 Sınıflı) 315 (2 Sınıflı) 375 (Tek Sınıf)

Ortalama Uzunluk: 56.31 m

Kanat Açıklığı: 59.64 m

Maksimum Kalkış Ağırlığı: 304 ton

Maksimum Hız: 975 km/saat

Maksimum Uçuş Yüksekliği: 13,75 km

Maksimum Menzil: 12320 km

Boeing’in en ikonik modeli, kuşkusuz 747; nam-ı diğer gökyüzünün kraliçesi. Bu uçağın en özel operatörlerinden bir de Lufthansa. Zira Boeing 747, 1970 yılından bu yana, Almanların bayrak taşıyıcı havayolunun filosunun önemli bir parçası durumunda. İlk 747-100’ü, devamında 747-200’ü, 747-400ü ve 747-8’i de filosuna katan Lufthansa, bu uçağın tüm varyantları ile operasyon yapan nadir havayollarından biri. Günümüzde Lufthansa, 747’nin 400 ve 800 varyantlarını aktif olarak kullanmaya devam ediyor.

Planespotters.net verilerine göre, Lufthansa, ilk Boeing 747-400’ünü 1989 yılının Mayıs ayında teslim aldı. D-ABVA kuyruk tescilini taşıyan, Berlin isimli uçak, o yılın 9 Kasım’ında Berlin Duvarı’nın da yıkılmasıyla oldukça ikonikleşti.

İlgili Haber | Lufthansa’nın A380’leri Nerede?

1990’lar ve 2000’lerin başında devam eden teslimat süreçleriyle birlikte, Lufthansa filosuna toplamda 31 adet 747-400 girdi. 90’ladan 2000’lere kadar Lufthansa’nın uzun menzilli uçuşlarında amiral gemisi olan bu uçaklar, 2010’lu yıllarla birlikte, havayolunun uzun menzilli uçuşlarda, uçak tipi politikasını değiştirmesiyle eski günlerini arar oldu.

Bu süreçte havayolunun filosuna kattığı 7 adet A380 ve 19 adet 747-8, süreci tetikleyen en önemli faktörlerdendi. 2012-2015 arasında 19 adet 747-8’i filosuna katan Lufthansa’nın, aynı zamanda bu uçağın lansman müşterisi olduğunu belirtmekte de fayda var. Lufthansa aynı zamanda aktif olarak 747-8’in de en büyük operatörü durumunda.

2010’lara geldiğimizde Lufthansa’nın 20 adet 747-400’ü emekli edilen uçaklar listesinde yerini adlı. Lufthansa bünyesinden ayrılan ilk 747-400, 1992 yılında filodan ayrılarak VIP operasyonlarda kullanılmak üzere, Brunei hükümetine gönderildi. Aynı zamanda bu uçak 2018 yılından beri Arizona, Marana Pinal Airpark uçak mezarlığında bulunuyor.

İlgili Haber | Dünyanın En Büyük Uçak Mezarlıkları

2010’larda emekli olan Lufthansa’nın 747-400’lerinin çoğu, havayoluna verdiği 20-25 yıllık hizmetin ardından hurdaya çıkarıldı. Ancak aralarından 2 tanesi hurdaya verilmek yerine kendine alıcı bulacak kadar şanslıydı.

D-ABTE kuyruk tescilli 747-400, Amerikan kargo hava yolu olan Kalitta Air’e transfer oldu ve uçuşlarına burada devam ediyor.

D-ABVC kuyruk tescilli bir başka 747-400 ise Atlas Air filosunda kısa bir süre uçtuktan sonra 2016 yılında Mojave Çölü’nde parçalarına ayrılmaktan kurtulamadı.

PANDEMİ 747’Yİ VURDU!

Hepimizin bildiği üzere 2020, gökyüzünün kraliçesi için koronavirüs sebebiyle oldukça zor bir yıl oldu. Pek çok şirket filosundaki 747’leri planlanandan çok daha erken emekli etme kararı aldı. Lufthansa’nın 747 leri de bu olumsuz tablodan, payına düşeni aldı. Filodaki ilk veda, D-AVBP kuyruk tescilli 747’nin Kasım ayında Mojave Çölü’ne uçmasıyla gerçekleşti. Ardından D-ABVO ve D-AVBS kuyruk tescilli iki Lufthansa logolu 747 de bu kaderden kaçamayarak Aralık ayının başlarında Kaliforniya’daki mezarlığın yolunu tuttu.

İlgili Haber | Boeing 747 Neden Artık Tercih Edilmiyor?

Tüm bu zorlukluklara ve birkaç 747’nin emekliye ayrılması kararına rağmen Lufthansa, 747-400 filosunu tamamen aktif hizmetten çekmeyi planlamıyor. Lufthansa CEO’su Carsten Spohr yaptığı açıklamada, önümüzdeki beş yılda, 747’lerin filoda çeşitli görevlerde bulunacağını duyurdu. 747’lerin emeklilik sürecinin, 777X uçaklarının filoya katılımı süreciyle paralellik göstereceği öngörülüyor.

Berkcan Mertoğlu

Son günlerde hangi havacılık haber sitesini açsanız; içinde Boeing 747 ve son uçuşu temalı bir habere rastlıyorsunuz. Bu hafta içinde Avustralyalı Qantas 747 ile yaptığı Sidney-San Francisco uçuşlarından Jumbo jeti çekti mesela. 1972’den beri ABD rotasında düzenli olarak 747 ile yapılan uçuşlar sona erdi ve bir devir kapandı.

Kısa süre önce İsrail’in bayrak taşıyıcısı El Al Havayolları, filosundaki son 747’yi özel bir uçuşla emekliye ayırdı. 3 Kasım sabahı Roma’dan Tel Aviv’e yapacağı son uçuşu için havalanan 747, kalkıştan 2 saat sonra Kıbrıs’ın güney batısı üzerinde 10.000 feet irtifaya alçalarak, Akdeniz üzerinde çok özel bir sanatsal çalışmaya imza attı.

Emeklilik öncesi son uçuşunu gerçekleştiren dev uçak, çizdiği özel bir rota ile gökyüzünde bir 747 şekli oluşturdu. Böylece havacılık tarihine unutulmayacak bir imza daha atmış oldu. Bu veda, jumbo jetin son baharını yaşadığı yolculuğunda zamanının giderek daraldığı ve çanların iyiden iyiye kendisi için çaldığı anlamına da geliyor.

İsrailli havayolunun 747’lerinin tarihsel bir misyonu ve anlamı daha var. 1991’deki Solomon Operasyonu’nda şirketin 747’leri önemli bir rol oynamıştı. Operasyonda 14.000’den fazla Etiyopyalı Musevi, İsrail’e getirildi. Uçuşlardan birinde tam 1088 yolcu taşıyan 747, bugüne kadar ticari yolcu uçağıyla tek seferde taşınan en yüksek yolcu sayısına ulaşılmasıyla Guiness rekorlar kitabına girdi.

Boeing 747’nin tarihine göz attığımızda rekor kırdığı tek olay bu değil elbette. Dünyanın en büyük havacılık faciasının karşısında da onun adı yazıyor; birbirinden ilginç özel görevler için dönüştürülmüş uçakların adının karşısında da. Havacılık tarihinde çığır açan, gökyüzünün kraliçesi olarak adlandırılan; şekliyle bile diğer tüm uçaklardan ayrılan, tüm zamanların en ikonik jetinin geçmişini, bugününü ve sona doğru yaklaşan geleceğini konuşacağız bugün eğer hazırsanız…

747’NİN ÜRETİMİNE NASIL KARAR VERİLDİ?

Gökyüzünün kraliçesi, Jumbo jet, balina. Bu lakapların hepsi ona ait. Her romantik öyküde olduğu gibi Boeing’e sektörde bambaşka kapıları açan bu öykü de aslında bir kaybedilmişlik hikayesine dayanıyor.

Dev bir yolcu uçağı üretme fikri, 1965’te Boeing’in ABD Hava Kuvvetleri için büyük bir askeri nakliye uçağı inşa etme yarışmasını kaybetmesiyle ortaya çıktı. O gün için yarışı Lockheed Martin C5A Galaxy uçağıyla kazandı. Birçok denizaşırı rota için daha büyük uçaklar isteyen Pan Am’dan gelen baskılar üzerine Boeing, asker ve teçhizat yerine insanları taşımak için dev bir uçak yapmak için kolları sıvadı. Tasarım çalışmaları başladı ve 1966’da Pan Am 25 uçak sipariş etti. Böylece 747 resmi olarak doğdu.

Boeing için 747’yi gerçeğe dönüştürmek göz korkutucu bir görevdi. O sırada, Concorde ile rekabet edebilmek için 2707 adı verilen süpersonik bir uçak için tasarım çalışmaları sürüyordu. Tamamen yeni bir uçak inşa etme fikri yeterince riskliydi. Ancak aynı anda ikisini birden tasarlamak kulağa çok hoş geliyordu. Biri en büyük, biri en hızlı olacaktı. Ama şirketin hayatta kalamaması gibi bir risk de vardı.

Şirketin önceki ticari jetleri üzerinde çalışan tecrübeli bir mühendis olan Joe Sutter, ekibin başına getirildi. 747’nin babası” olarak anılan Sutter, uçak için o sırada mevcut olmayan uygun bir motor bulmaktan, uçağın ağırlığını azaltmaya kadar pek çok konu üzerinde çalıştı. 747’yi inşa etmeye başlamadan önce bile kritik bir engel vardı: Boeing’in bu işi yapacak kadar büyük bir fabrikası yoktu. Bugünkü Everett tesislerinde 1966’da bir de inşaat başladı. Zaman o kadar kısaydı ki, şirket fabrikanın inşaatını, uçağın ilk mockup’ının inşa edilmesiyle kafa kafaya bitirmeyi başardı. Sadece 29 aylık bir geliştirme ve imal süresinden sonra, ilk 747, 30 Eylül 1968’de fabrikadan çıktı.

ÜRETİLEN 747’LERİN KAÇI KULLANIMDA?

O günden bu yana Amerikalı imalatçı Boeing, 1500’den fazla 747 üretti. Ancak bunların üçte ikisi, parçalanmış, hurdaya ayrılmış veya kullanılamaz hale gelmiş durumda.

Resmi rakamlara göre, Boeing 1970’de ilk olarak Pan Am renkleriyle hizmete başlayan 747’den 1.553 adet üretti. Bunların üçte birinden daha azı bugün aktif olarak operasyonlarını sürdürüyor. 747’nin şuanki en büyük beş müşterisinden üçü kargo havayolu.

Bir Bakışta | Üretilen Tüm Boeing 747’lerin Durumu

Yolcu havayolları arasında British Airways, filosundaki 33 adet uçakla 747’nin en büyük müşterisi durumunda var: Fakat 2017’den beri uçakların üçü emekli oldu ve geri kalanların da 2024 yılına kadar filodan ayrılması planlanıyor.

Aralık 2017’de United, San Francisco’dan Honolulu’ya bir veda uçuşuyla 747’ye veda etti. Bu özel uçuş için, 1970’deki ilk 747 rotası, tek seferliğine yeniden yaratıldı. Geçtiğimiz yıl Delta son 747’sini Arizona’daki “uçak mezarlığına” yolladı. Artık hiçbir ABD’li havayolu Jumbo jet ile uçmuyor.

Son iki yılda, Korean Air dört 747’yi emekliye ayırdı. Filoda kalan 23 uçaktan 11’i yalnızca kargo hizmetlerinde kullanılıyor. KLM, dört uçağı emekli ederek 747 filosunu 17’den 13’e düşürdü. Hatta KLM’nin emekli ettiği 747’lerden birini Corendon satın alıp özel bir operasyonla Amsterdam’daki otelinin bahçesine getirdi. Bu ilginç operasyonu ben de Amsterdam’da canlı takip ettim.

British Airways’ten sonra Alman Lufthansa en büyük 747 kullanıcısı durumunda. Ancak, onlar da filodaki 32 jumbo jetin neredeyse yarısını 2025 yılına kadar Boeing 777’lerle değiştirmeyi planlıyor. British Airways’in aktif Jumbo jetlerinin çoğunluğu nispeten yeni durumda. İngilizlerin filosundaki en eski 747, G-BNLY tescilli ve 1993’te teslim alındı.Singapur Havayolları ve Cathay Pacific’in filodaki 747’leri sadece kargo uçuşlarında kullandıklarını belirtmeden geçmeyelim.

Bir Bakışta | Boeing 747 Operatörleri

Jumbo jet için talep neredeyse sıfıra inmiş durumda. Bu yıl hiç yeni sipariş alınmadı ve son birkaç yıl içinde tüm yeni 747’ler UPS gibi kargo şirketlerine gitti. Yolcu hizmetleri söz konusu olduğunda ise kaçınılmaz son artık çok yakın denilebilir.

Neden yolcu havayolları artık 747 istemiyor?

Havayolları, 747’nin yerine 2016 yılında hizmete başlayan 787 Dreamliner ve 2015 yılında tanıtılan A350 gibi orta büyüklükteki çift motorlu uçakları satın almayı tercih ediyor. Tüm bu modellerin doldurulması çok daha kolay ve bakımı daha ucuz. Bunlar, tüm zamanların en büyük yolcu uçağı olan A380’in ölümünü açıklayan faktörlerle birebir aynı. Biliyorsunuz A380’in üretimi de 2021 yılında durdurulacak. O konuyla ilgili de şuradan bilgi alabilirsiniz.

İlk 747 uçuşu 9 Şubat 1969’da gerçekleşti ve kokpitte test pilotları Jack Waddell ve Brien Wygle oturuyordu. O gün gerçekleşen ilk 747 uçuşu, havacılıkta aynı zamanda yeni bir dönemi başlattı. 747 o gün için en yakın rakibinin tam iki katı büyüklüğündeydi. İlk 747’yi bugün Seattle’daki Museum of Flight’ta görmek mümkün.

Yolcuların parayla bilet alarak katılabildiği 747’nin ilk yolculu uçuşunu ise Pan Am, 22 Ocak 1970’te yaptı. Ancak New York’tan Heathrow’a yapılan bu ilk uçuş çok da başarılı sayılmazdı.

352 yolcu ve 20 mürettebat, New York John F. Kennedy Havaalanı’nda uçak içinde kalkış için tam 2 saat oturmak zorunda kaldı. Zira Kaptan Pilot Robert Weeks, 4 numaralı motorda bir arıza olduğunu fark edip park pozisyonuna geri dönüş kararı aldı. Yolcular 2 saatin ardından uçaktan indirildi ve terminalde akşam yemeğine alındı. Bu esnada Pan Am yetkilileri uçaktaki sorunu gidermekle meşguldü. 747’nin gürültü ve çevre kirliliği oluşturacağı gerekçesiyle havalimanına gelen bir grup protestocu, bu arızaya en çok sevinenler olurken; ‘size uçmamanız gerektiğini söylemiştik’ diyerek yolcuları protesto ederken; kendilerine bir haklılık payı çıkarmayı ihmal etmedi. Sorun giderilip yemekler yendikten sonra yolcuların 20’si uçağa binmekten vazgeçti. Young America isimli 747 nihayet Londra için havalandı.

En Eski Boeing 747

İran merkezli Caspian Airlines Cargo, 50 yaşında aktif bir 747’ye sahip. Uçak, 1975 yılında Boeing tarafından kargo uçağına dönüştürülüp, bir yıl sonra İran Hava Kuvvetlerine teslim edilmeden önce TWA filosunda operasyonlara başlamıştı. Uçak 2018’de Caspian tarafından satın alındı.

Hala uçan en yaşlı 747 yolcu uçağı ise bir başka İranlı Mahan Air’e ait. İlk olarak 1986’da uçan 747, 2007’den beri Mahan filosunda uçuyor.

Filolarını mümkün olduğunca modern tutmak ve yakıt verimliliğine sahip uçaklarla güçlendirmek isteyen havayolları ile yeni teknolojiden yararlanmak isteyen hava kuvvetleri için bir uçağın raf ömrü düşündüğünüzden daha kısa olabiliyor. Emekli uçaklar eğer şanslılarsa dünyanın en büyük uçak mezarlıklarından birinde soluğu alıyor.

Aynı zamanda dünyanın pek çok farklı noktasında, emekli uçakların depoda tutulduğu, parçalarının sökülüp yeniden kullanıldığı ya da satıldığı onlarca tesis var. Büyük uçak mezarlıkları ilk olarak büyük bir uçak enflasyonunun yaşanmaya başladığı İkinci Dünya Savaşı’nın ardından kurulmaya başlandı.

Bu uçak mezarlıklarının en büyüğü, Arizona’nın Tuscon kentindeki Davis-Monthan Hava Kuvvetleri Üssü’nde bulunuyor. Dev uçak mezarlıkları ayrıca Avustralya, Kırgızistan, İspanya, Fransa gibi yerlerde bulunuyor.

En Büyük Boeing 747 Kazaları

50’den fazla 747 ise bir başka deyişle üretilenlerin yaklaşık 30’da biri, hizmet süresi içinde onarılamayacak kadar büyük hasar gördü. Bunlar arasında Pan Am tarafından uçulan N736PA ve KLM tarafından uçulan PH-BUF da var. İki Jumbo jet, 1977’de Tenerife Havaalanı’nda tüm zamanların en ölümcül hava kazasına karıştı ve 583 kişi yaşamını yitirdi.

Jumbo jet kazaları yıllar içinde azaldı. Jumbo jet kazalarında toplam 3772 kişi yaşamını yitirdi. Son olarak Ocak 2017’de bir 747 kazası yaşandı. Türk kargo şirketi ACT Havayolları’nın sahip olduğu ve Türk Hava Yolları’nın iştiraki şirketi Turkish Cargo adına uçan 747, 4 Ocak’ta Bişkek yakınlarında evlerin üzerine düştü. Uçaktaki 4 mürettebatla birlikte toplamda 37 kişi can verdi.

Pan Am’ın 103 sefer sayılı uçuşu veya Lockerbie faciasında da aktör yine 747 idi. 21 Aralık 1988 Çarşamba günü, Londra Heathrow Havalimanı’ndan New York John F. Kennedy Uluslararası Havaalanı’na sefer yapan Boeing 747, iskoçya’nın Lockerbie kasabası yakınlarında içindeki bombanın infilak etmesiyle adeta can pazarına döndü. Uçaktaki 258 kişinin tamamı ve kasabada yaşayan 17 kişi ile birlikte toplam 275 kişinin hayatını kaybederken. Olaydan Libya sorumlu tutuldu.

EN İLGİNÇ 747’LER

Dünya genelinde birbirinden ilginç amaçlarla kullanılan 747’ler de var. Virgin Galactic filosunda Cosmic Girl olarak adlandırılan ve uzay görevleri için roket parçalarını taşıyan bir 747 var örneğin.

NASA’nın, 1986 yılında United Airlines’dan aldığı aktif olarak gök cisimlerinin hareketlerini ve yıldızların konumlarını takip etmek için kullandığı SOFIA isimli bir 747 var.

Las Vegas Sands Kumarhaneleri ve oteline ait, tamamı kumar masalarıyla dolu olduğu iddia edilen bir 747 var. Dünyanın en büyük yangın söndürme uçağı da bir Boeing 747 ki onu da geçtiğimiz haftalarda anlatmıştım. Şuradan izleyebilirsiniz.

747 ayrıca zengin dünya liderleri için popüler bir seçim. Suudi kraliyet ailesinin dört; Katar hükümetinin üç, Umman Sultanı’nın iki ve ABD Hava Kuvvetlerinin altı adet 747’si var. Bunların ikisi ABD başkanlık uçağı olarak kullanılıyor. Ayrıca Cumhurbaşkanlığımızın filosuna da geçen sene Katar emiri tarafından yapılan Jumbo jest neticesinde son model bir 747 girdi.

Daha rahat bir uçak olmanın ötesinde, 747 uçak yolculukları üzerinde radikal değişimler sağladı. Yüzlerce insanı taşıma kabiliyeti, uçak yolculuğunu daha ucuz hale getirdi ve kitlesel turizmi mümkün kıldı, sırtında Uzay Mekiği taşıdı, dev yangınları söndürdü ve kargo versiyonu bizi hızlı hava kargo çağına ulaştırdı. Havacılık endüstrisine tüm kazandırdıkları için 747’ye hepimiz kocaman bir teşekkür borçluyuz. Eğer hala 747 ile uçmadıysanız çok fazla vaktiniz kalmamış olabilir. Elinizi çabuk tutun.

Gökyüzünün kraliçesi olarak adlandırılan Boeing 747’nin İsrailli havayolunun filosuna veda uçuşu büyük yankı uyandırdı!

Hizmete girişinin üzerinden 48 yıl geçen Boeing’in ikonik jumbo jeti 747, İsrail’in milli havayolu El Al filosuna özel bir uçuşla veda etti.

3 Kasım sabahı LY1747 sefer sayısıyla, Roma’dan Tel Aviv’e yapacağı son uçuşu için havalanan 747, kalkıştan 2 saat sonra Kıbrıs’ın güney batısı üzerinde 10.000 feet irtifaya inerek Akdeniz üzerinde çok özel bir sanatsal çalışmaya imza attı.

Emeklilik öncesi son uçuşunu gerçekleştiren gökyüzünün kraliçesi, çizdiği özel bir rota ile gökyüzüne 747 şekli oluşturdu. Böylece havacılık tarihine unutulmayacak bir imza daha atmış oldu.

İsrailli havayolunun tarihi boyunca filosunda 17 adet 747 görev yaptı. Bunların 2’si 747-100, 8’i 747-200 ve 7’si de 747-400’dü. Havayolu, Eylül ayında filoda kalan son 2 adet 747’yi Transatlantik rotalardan çekerek; Bangkok, Roma gibi uçuşlarda kullanmaya başlamıştı.

Dünyanın dört bir yanındaki birçok havayolu gibi El Al de yaşlanan dört motorlu uçağın yerine, verimliliği ile öne çıkan Boeing 787 ile operasyonlarını sürdürmeyi amaçlıyor.

İsrailli havayolunun 747’lerinin tarihsel misyonu ve anlamı da var. Solomon Operasyonu’nda şirketin 747’leri önemli bir rol oynadı. Operasyonda 14.000’den fazla Etiyopyalı Musevi, İsrail’e getirildi. Sıradan bir hava yolculuğundan farklı olsa da tek seferde 1.000’in üzerinde yolcu taşınarak bir rekora da imza atıldı.

Muhammed YILMAZ

”Aslında her şey bir şakayla başladı!” diyor projenin koordinatörü Günay Uslu. Corendon Turizm Grubu’nun iki ortağı Yıldıray Karaer ve Atılay Uslu’nun, Amsterdam’da kısa bir süre önce hizmete açtıkları otelin bahçesine ”acaba bir uçak mı getirip koysak” diye kendi aralarında yaptıkları konuşma, dünyanın en özel uçak transferi operasyonlarından birine imza atmalarıyla sonuçlandı! Üstelik ikilinin başlangıçta kurduğu hayal, otellerinin bahçesinde bir Boeing 737 görmekti. Ama artık o bahçede havacılık tarihinin en özel uçaklarından biri olan 747 var!

Yıllar boyu gökyüzünde birbirinden ilginç rotalarda uçan dünyanın en yaşlı jumbo jeti, Amsterdam Schiphol Havalimanı’ndan başlayan son yolculuğunda, nihai adresi olan Corendon Amsterdam Village Otel’in bahçesine çekildi.

Haziran 1989’da Boeing’in Seattle’daki fabrikasında imal edilen ve tam 30 yıl boyunca Papa Hotel-Bravo Foxtrot Bravo tesciliyle KLM Havayolları filosunda hizmet veren Boeing 747-400, 26 Kasım’da Los Angeles-Amsterdam uçuşunun ardından emekliye ayrıldı. İşte bu sıralarda otellerinin bahçesine koymak için uçak arayan Corendon’un patronlarına bu uçak önerildi.

Bu sıra dışı fikre sıcak bakan Uslu ve Karaer, uçağı satın alarak Roma’ya uçurdu ve 747 Corendon renklerine boyandı.

15 YIL HİÇ İNMEDEN UÇTU!

Emektar 747, 30 yıllık hizmet süresi boyunca tam 134.279 saat uçtu ve 18.024 kez iniş kalkış yaptı. Bu rakamlar, uçağın 15,7 yıl boyunca hiç durmadan uçtuğu anlamına geliyor. Kaba bir hesap yaparak içinde 408 koltuk bulunan Jumbo jetin, tüm seferlerini yüzde 80 doluluk oranıyla gerçekleştiğini var sayarsak 30 yıl boyunca yaklaşık 6 milyon yolcu taşıdığını söylemek yanlış olmaz.

Uçağı satın almak ve onu boyatmak işin belki de en kolay kısmıydı. Asıl mesele uçağın havalimanından otele nasıl getirileceğiydi. Burada Mammoet isimli şirket devreye girdi ve müthiş bir operasyon planı yapıldı. Ancak taşınmanın başlayabilmesi için Corendon yetkililerinin Hollandalı yetkililerden uçağa ruhsat alması gerekiyordu. Ancak daha önce bunun örneği olmadığı için işler pek yolunda gitmedi. Yerel yönetim, asker, polis, jandarma, gümrük muhafaza, itfaiye ve daha pek çok birimle ortak hareket edilmesi gerekiyordu. Uzun süren uğraşlar sonunda planlanan taşınma işleminin gerçekleşmesine bir gün kala ruhsatı almayı başardılar.

OPERASYONUN PLANLANMASI

747-400’ün normal ağırlığı 178.750 kilogram. Motorları ve bazı komponentleri çıkarılarak, bu ağırlık 160 tona indirildi. Bu dev uçak, havalimanından otel bahçesine kadar yapacağı 12,5 kilometrelik yolculuğu, ağırlığı 204 ton olan, 192 tekerlekli ve 35 metre uzunluğundaki özel bir treyler üzerinde, uzmanlar ve mühendisler eşliğinde gerçekleştirecekti. Kendinden tahrikli, 1000 beygir gücünde motora sahip olan ve uzaktan kumandayla kontrol edilen modüler bir taşıyıcı olan treyler ve üzerindeki 747-400 transfer boyunca saatte 5 kilometre hızla temkinli bir şekilde ilerleyecekti. Uçak treylerin üzerine toplam 15 ton çelik kullanılarak üretilen özel halatlarla sabitlendi. Zemini sağlam olmayan alanlardan geçiş sırasında herhangi bir batma problemi yaşamamak için, her biri 1.500 kilogram ağırlığında yaklaşık 2.100 metal plakadan oluşan özel bir yol yapıldı.

747-400, 5 gün sürecek transfer operasyonunda, güzergahı üzerinde bulunan A9 otobanının yanı sıra, bir şehir içi yol, 16 tarla, 17 hendek ve kanalların üzerine kurulan yapay bir köprü üzerinden geçerek otelin bahçesine ulaşacaktı.

Ruhsat almak için verilen bürokratik mücadeleye ek olarak Corendon’un patronları, operasyonun gerçekleşeceği güzergah üzerinde arazi ve tarlası olan Hollandalıların istediği fahiş fiyatlarla boğuşuyordu. Arsasındaki birkaç metre karelik alanın kullanımı için yüzbinlerce Euro para isteyen insanlarla karşılaşıldı. Bu yüzden uçağın geliş güzergahında zaman zaman çeşitli sapmalar gerçekleştirilmek zorunda kalındı.

OPERASYONUN DETAYLARI

Dev operasyonun başlaması için artık her şey hazırdı. 3 aşamada tamamlanacak operasyon için start uçağın getirileceği otelin çatı katında yer alan SkyBar 747’deki butona basılarak verildi…

Gökyüzünün kraliçesi lakabıyla anılan, dünyanın en büyük uçaklarından biri olan, Boeing 747 jumbo jet, 5 Şubat Salı gecesi başlayan üç aşamalı büyük operasyonun ilk adımında, Amsterdam Schiphol Havalimanı’ndan ağır nakliye aracı eşliğinde ayrılarak, iki gün bekleyeceği Sloterweg yoluna ulaştırıldı. 64 metre kanat açıklığı ve 71 metre uzunluğa sahip olan dev kuş son ama belki de en ilginç yolculuğunun ilk adımını başarıyla atmıştı.

8 Şubat Cuma gecesi ise operasyonun ikinci ve en önemli adımı vardı. Ben de operasyonu canlı takibe bu aşamada dahil oldum. Saatlerimizi ayarlayıp gece yarısına kadar otelin terasında bulunan Skybar 747’de zaman geçirdik. Ve saat geldiğinde artık gitmemiz gereken adres belliydi.

İlgili Haber | Boeing 747 Otoyol Üzerinden Otel Bahçesine Taşındı!

Operasyonun ikinci aşamasında Amsterdam’ın en büyük arterlerinden biri olan A9 otobanı tamamen trafiğe kapatıldı ve 747, 8 şeritli otobanın üzerinden dikey olarak karşıya geçti. Jumbo jetin A9 otoyolundan geçişi sürecinde, otoyol üzerindeki sokak lamba direkleri ve otoyol korkulukları yerlerinden çıkarıldı.

Planlar harfiyen işliyordu. O gece saatler 05:00’i gösterdiğinde 747, otelin tam karşısına kadar ulaşmıştı. Otel ile arasında sadece bir yol ve birkaç yüz metrelik mesafe kalmıştı. Operasyonun son adımı için cumartesi gece yarısını beklemek zorundaydık.

Operasyonun son adımında ise cumartesi gecesinin son Pazar sabahının ilk saatlerinde Jumbo jet otele ulaşarak, yapılan 57 manevranın ardından nihai adresi olan otel bahçesindeki yerini aldı. 9 Şubat’ın Boeing 747 uçaklarının ilk uçuşunu yapmasının 50’inci yıl dönümü olması operasyona ayrı bir anlam kattı.

300 KİŞİLİK EKİP

Bu büyük transfer operasyonunda yaklaşık 300 kişi görev yaptı. 120 kişinin emniyet ve güvenlikten sorumlu olduğu büyük ekipte lojistikten, sağlık personeline kadar çok çeşitli alanlarda görev tanımlarına sahip personel, özverili bir çalışma ile bu önemli operasyonu hatasız gerçekleştirmeye çalıştı. Corendon Village Hotel’in birinci katında oluşturulan kontrol merkezinde ise ”trafik yönetimi” alanında uzman bir ekip, önlerindeki dev ekranlardan operasyonu an be an takip etti. Operasyonun hiç bir detayında hataya yer bırakılmadı.

AMSTERDAM’DA HAYAT DURDU

Uçak taşıma operasyonu için Amsterdam’da adeta hayat durdu. İstanbul’dan uçağa binip, Amsterdam Schiphol Havalimanı’na indiğimde pasaport kontrolünde görevli polisin ‘neden Amsterdam’a geldiğim’ sorusuna, bu operasyonu takip etmek için geldiğimi söylediğimde verdiği tepkiden bunu anlamıştım.

Gece yarısı gerçekleştirilen operasyonlara, buz gibi bir hava ve yağmura rağmen hem medyanın hem halkın gösterdiği yoğun ilgi oldukça şaşırtıcıydı. Bu operasyonu canlı takip edebilmek isteyenler için internet üzerinden yapılan başvuru sayısı 16 bini geçti. Ancak operasyonun sağlıklı yürütülebilmesi ve güvenlik gibi sebeplerle sadece 6 bin kişiye onay verildi. Bu dev operasyonu Japonya, Kanada, ABD gibi dünyanın pek çok farklı ülkesinden 200 civarında gazeteci de an be an takip etti.

OPERASYONUN MALİYETİ

Gelelim işin maliyetine. Corendon, Mammoet isimli alanında uzman şirketin gerçekleştirdiği taşıma operasyonu için 800 bin Euro ödedi. Uçağın KLM’den alınması da dahil olmak üzere toplam proje maliyetinin 5 Milyon Euro civarında olduğu düşünülüyor. Uçağı almak için ödenen paranın, projenin toplam bedelinin dörtte biri kadar olması operasyonun büyüklüğü hakkında yeterince fikir veriyor.

Dünyanın en özel taşınma operasyonlarından birinin kahramanı olan 747’nin geçmişine göz attığımda da çok özel detaylara rastladım. Bunlardan biri dünyada plaket sahibi olan tek uçak olması. Jumbo jet adına, şehre ilk varışı vesilesiyle Bangkok Büyükşehir Belediyesi tarafından KLM Havayolları’na Nisan 1991’de bir plaket verilmiş

UÇAĞIN İSMİNİN HİKAYESİ

Uçağın isminin hikayesi de oldukça ilginç.  747’nin KLM filosundaki görevi esnasında ismi City of Bangkok. Bu ismin, 1 Temmuz 1989’da, Bangkok’da KLM’nin Catering hizmeti aldığı ve mürettebatının dinlendiği otelin de bulunduğu bölge olan Laksi’de 100 yaşındaki manastırda görevli dokuz Taylandlı keşiş tarafından verildiği biliniyor. Uçağa bu ismin verilmesinin ardından uçak için Schiphol Havalimanı’nın 11 numaralı Hangarında özel bir tören de düzenlenmiş. 200’den fazla kişinin katıldığı bu özel törende, keşişlere özel bir Tayland yemeği bile hazırlanmış. Bir anlamda uçağın bu ilginç törenle vaftiz edildiğini söylemek yanlış olmaz.

UÇAK NE AMAÇLA KULLANILACAK?

Operasyon süresince instagram hesabımdan yaptığım paylaşımlara en fazla geri dönüş aldığım soru ‘peki bu uçak ne olacak?’oldu. Corendon Village Hotel’in bahçesine çekilen Boeing 747-400, restoran, kafe, kütüphane, müze ve 5-D uçuş simülatörü başta olmak üzere bir ”deneyim merkezi” olarak kullanılacak. Havalimanından taşınma operasyonu havacılık tarihi için bir ilk olan uçağın kullanım şekli de yine dünyada bir ilk olacak. Ayrıca 747’ye has üretilen ürünlerin satıldığı bir alışveriş alanı da uçakta yer alacak. Otelin bahçeye çekilmesinin ardından artık uçağın içinin kullanım amacına uygun olarak dekore edilmesi süreci başladı. Yoğun bir çalışma temposunun ardından Eylül 2019’da 747 Deneyim Merkezi’nin hizmete başlaması planlanıyor.

Ziyaretçiler yaklaşık 1 saat sürecek bir tur kapsamında valizlerin yüklendiği kargo kompartmanı, uçağın üst katında yer alan kokpit gibi normalde yolculara açık olmayan alanları dolaşabilecek. Uçağın içinde beş duyuya da hitap edecek özel bir ortam oluşturulacak. Gelen misafirler bir uçuşta ne kadar yakıt tüketildiği gibi ilginç bilgilere ulaşabilirken; havacılık tarihinin en özel uçaklardan birinin içinde geçirdikleri bir saatin sonunda havacılık tarihinde bir yolculuk yaparak çok farklı deneyimler elde etmiş olarak uçaktan ayrılacak. Kimbilir belki deneyim merkezi hizmete başladığında yeniden gelip onun da videosunu hazırlayarak sizinle paylaşırım.

Corendon Turizm Grubu, dünyanın en özel uçak transferi operasyonlarından birine imza attı. Dünyanın en yaşlı jumbo jeti olan bir Boeing 747-400, Amsterdam Schiphol Havalimanı’ndan başlayan yolculukta, nihai adresi olan Corendon Amsterdam Village Otel’in bahçesine çekildi. Bu tarihi operasyonu, Amsterdam’da yerinde takip ettik!

Gökyüzünün kraliçesi lakabıyla anılan, dünyanın en büyük uçaklarından biri olan, Boeing 747 jumbo jet, 5 Şubat Salı gecesi başlayan üç aşamalı büyük operasyonun ilk adımında, Amsterdam Schiphol Havalimanı’ndan ağır nakliye aracı eşliğinde ayrılarak, iki gün bekleyeceği Sloterweg yoluna ulaştırıldı.

8 Şubat Cuma gecesi ise operasyonun ikinci ve en önemli adımında, Amsterdam’ın en büyük arterlerinden biri olan A9 otobanı tamamen trafiğe kapatıldı ve 747 otobanın üzerinden geçti. Geçici bir süre trafiğe kapatılan A9 otoyolundan uçağın geçişi sürecinde, otoyol üzerindeki sokak lamba direkleri ve otoyol korkulukları yerlerinden çıkarıldı.

Operasyonun son adımında ise 9 Şubat Cumartesi gecesi uçak otelin bahçesine ulaşarak, 57 manevranın ardından 747-400 otel bahçesindeki yerini aldı. 9 Şubat’ın Boeing 747 uçaklarının ilk uçuşunu yapmasının 50’inci yıl dönümü olması operasyona ayrı bir anlam kattı.

Bu büyük transfer operasyonunda yaklaşık 300 kişi görev yaptı. 120 kişinin emniyet ve güvenlikten sorumlu olduğu büyük ekipte lojistikten, sağlık personeline kadar çok çeşitli alanlarda görev tanımlarına sahip personel, özverili bir çalışma ile bu önemli operasyonu hatasız gerçekleştirmeye çalıştı. Corendon Village Hotel’in birinci katında oluşturulan kontrol merkezinde ise ”trafik yönetimi” alanında uzman bir ekip, önlerindeki dev ekranlardan operasyonu an be an takip etti. Operasyonun hiç bir detayında hataya yer bırakılmadı

Uçak taşıma operasyonu için Amsterdam’da adeta hayat durdu. İstanbul’dan uçağa binip, Amsterdam Schiphol Havalimanı’na indiğimde pasaport kontrolünde görevli polisin ‘neden Amsterdam’a geldiğim’ sorusuna, bu operasyonu takip etmek için geldiğimi söylediğimde verdiği tepkiden bunu anlayabiliyorum.

İlgili Haber | Çılgın Türkler’in Boeing 747’yi Otoyoldan Geçirdiği Operasyonun Tüm Detayları

Gece yarısı gerçekleştirilen operasyonlara, buz gibi bir hava ve yağmura rağmen hem medyanın hem halkın gösterdiği yoğun ilgi oldukça şaşırtıcıydı. Bu operasyonu canlı takip edebilmek isteyenler için internet üzerinden yapılan başvuru sayısı 16 bini geçti. Ancak operasyonun sağlıklı yürütülebilmesi ve güvenlik gibi sebeplerle sadece 6 bin kişiye onay verildi. Bu dev operasyonu Japonya, Kanada, ABD gibi dünyanın pek çok farklı ülkesinden 200 civarında gazeteci de an be an takip etti.

747-400, 5 gün sürecen transfer operasyonunda, güzergahı üzerinde bulunan A9 otobanının yanı sıra, bir şehir içi yol, 16 tarla, 17 hendek ve kanalların üzerine kurulan yapay bir köprü üzerinden geçerek Hollanda’nın Haarlemmermeer Belediyesi’ne bağlı Badhoevedorp köyünde geçen yıl açılan, Hollanda ve Benelüks ülkelerindeki en büyük otelin bahçesine ulaştırıldı. Üç konsept binadan oluşan otel, toplam 44 bin metrekarelik 680 odalı, 35 bin metrekare alana yayılmış alanda kurulu.

747-400’ün normal ağırlığı 178.750 kilogram. Motorları ve diğer aksamları çıkarılarak, bu ağırlık 160 tona indirildi. Bu dev uçak, havalimanından otel bahçesine kadar yaptığı 12,5 kilometrelik yolculuğu, ağırlığı 200 ton olan, 192 tekerlekli özel bir treyler üzerinde, uzmanlar ve mühendisler eşliğinde gerçekleştirdi. Treyler ve üzerindeki 747-400 transfer boyunca saatte 5 kilometre hızla temkinli bir şekilde ilerledi.

Corendon, Mammoet isimli alanında uzman bir şirketin gerçekleştirdiği taşıma operasyonu için 800 bin dolar ödedi. Uçağın KLM’den alınması da dahil olmak üzere toplam proje maliyetinin 5 Milyon Euro civarında olduğu düşünülüyor.

UÇAĞIN GEÇMİŞİ

Haziran 1989’da Boeing’in Seattle’daki fabrikasında imal edilen ve tam 30 yıl boyunca PH-BFB tesciliyle KLM filosunda hizmet veren uçak, 26 Kasım’da Los Angeles-Amsterdam uçuşunun ardından emekliye ayrıldı. Ardından uçağı satın alan Corendon, Roma’da kendi renklerine boyadı. Emektar 747, hizmet süresi boyunca tam 134.279 saat uçtu ve 18.024 kez iniş kalkış yaptı. Bu rakamlar, uçağın 15,7 yıl boyunca hiç durmadan uçtuğu anlamına geliyor. Kaba bir hesaplama ile içindeki 408 koltuk ile yüzde 80 doluluk oranına sahip 18.024 uçuş gerçekleştirdiğini düşünürsek (0.8 x 408) x 18,024 = 5,883,033.6 sonucu karşımıza çıkıyor. Yani uçak hizmet verdiği süre boyunca yaklaşık 6 milyon yolcu taşıdı diyebiliriz.

UÇAĞIN TEKNİK ÖZELLİKLERİ

Boş ağırlık: 178.750 kilogram
Kanat açıklığı: 64.44 m
Uzunluk: 70.67 m
Seyir hızı: 920 km/h
Menzil: 12.900 km
Yolcu sayısı: 408

UÇAĞIN ADI NASIL VERİLDİ?

Bu uçağın geçmişindeki en özel detaylardan biri plaket sahibi olması. Şehre ilk varışı vesilesiyle Bangkok Büyükşehir Belediyesi tarafından KLM Havayolları’na Nisan 1991’de bir plaket verildi.

Uçağın isminin hikayesi de oldukça ilginç.  747’ye Bangkok ismi, 1 Temmuz 1989’da, Bangkok’da KLM’nin Catering hizmeti aldığı ve mürettebatının dinlendiği otelin de bulunduğu bölge olan Laksi’de 100 yaşındaki manastırda görevli dokuz Taylandlı keşiş tarafından verildiği biliniyor. Ardından uçak için Schiphol Havalimanı’nın 11 numaralı Hangarında özel bir tören de düzenlenmiş. 200’den fazla kişinin katıldığı bu özel törende, keşişlere özel bir Tayland yemeği bile hazırlanmış. Bir anlamda uçak bu ilginç törenle vaftiz edilmiş oldu.

UÇAK ŞİMDİ NE OLACAK?

Corendon Village Hotel’in bahçesinde istirahate çekilen ‘City of Bangkok’ isimli Boeing 747-400, restoran, kafe, kütüphane müze ve 5-D uçuş simülatörü başta olmak üzere bir ”deneyim merkezi” olarak kullanılacak. Havalimanından taşınması da havacılık tarihi için bir ilk olan uçağın kullanım şekli de yine dünyada bir ilk olacak. Otelin bahçeye çekilmesinin ardından artık uçağın içinin kullanım amacına uygun olarak dekore edilmesi süreci başladı. Yoğun bir çalışma temposunun ardından Eylül 2019’da 747 Deneyim Merkezi’nin hizmete başlaması planlanıyor.

Amsterdam’da yaşayan halk, şehre gelen turistler ve otelin misafirleri yani kısacası herkes için yaklaşık 1 saat sürecek bir turla uçağın içini dolaşmak mümkün olacak. Uçağın içinde beş duyuya da hitap edecek özel bir ortamın oluşturulacak. Gelen misafirler havacılık tarihinin en özel uçaklardan birinin içinde geçirdikleri bir saatin sonunda çok farklı deneyimler elde etmiş olarak uçaktan ayrılacak. 747 Deneyim Merkezi’nde bahsedilen bu bir saatlik turun kişi başı 10 Euro civarında bir fiyatla gerçekleştirilmesi planlanıyor.